Mẹ hay lo cho con đã lớn vì với mẹ, lo là cách duy nhất còn lại để làm mẹ khi con không còn cần mẹ nấu cơm hay đóng học phí; cách làm mẹ yên không phải là bảo mẹ "đừng lo", mà là cho mẹ biết trước đủ thông tin, trả lời đúng điều mẹ đang sợ, và giao cho mẹ một việc nhỏ để lo thay cho nỗi lo lớn. Khi mẹ biết con đang thế nào, phần lớn nỗi lo tự nhỏ lại.
Ví dụ giả định: anh H ba mươi tư tuổi, đi công tác xa cả tuần. Mẹ gọi bốn cuộc trong một ngày vì anh chưa nhắn đã tới nơi. Anh bực, mẹ buồn, cả hai đều thấy mình đúng. Phần dưới là cách anh H thay đổi trong vài tháng để mẹ bớt gọi, mà hai mẹ con lại gần hơn.
Nỗi lo của mẹ đến từ đâu
Mẹ lo vì mẹ không thấy. Hồi con còn nhỏ, mẹ biết con ăn gì, ngủ mấy giờ, chơi với ai. Con lớn, đi làm, có nhà riêng, mẹ chỉ còn những mảnh thông tin rời rạc qua điện thoại. Chỗ trống giữa các mảnh đó, mẹ lấp bằng tưởng tượng, và tưởng tượng của người mẹ thường nghiêng về phía xấu: tai nạn, ốm đau, mất việc, bị lừa.
Mẹ cũng lo vì mẹ có nhiều thời gian hơn. Khi con cái đi hết, việc nhà ít đi, mẹ ngồi một mình nhiều hơn và nghĩ nhiều hơn. Một tin trên thời sự về tai nạn xe khách có thể làm mẹ mất ngủ nếu hôm đó con đi xa. Một bà hàng xóm kể con nhà ai bị lừa tiền làm mẹ gọi ngay cho con hỏi "con có cho ai vay tiền không".
Và mẹ lo vì đó là vai của mẹ. Nhiều bà mẹ, khi con không cần mẹ nữa, thấy hụt hẫng mà không gọi được tên. Lo là cách mẹ còn được làm mẹ. Hiểu chỗ này, bạn sẽ thấy câu "mẹ đừng lo nữa" thật ra là bảo mẹ đừng làm mẹ nữa, nên mẹ càng lo. Việc của bạn là cho nỗi lo đó một chỗ đặt hợp lý hơn.
Cũng cần phân biệt: nếu nỗi lo của mẹ làm mẹ mất ngủ triền miên, bỏ ăn, không làm được việc thường ngày, hay hoảng sợ kéo dài, đó không còn là lo thông thường, nên đưa mẹ đi khám và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, và ở bên mẹ nhiều hơn.
Ghi lại mẹ hay lo chuyện gì
Trước khi đổi cách trả lời mẹ, mở trang sổ của mẹ và ghi trong hai tuần những lần mẹ hỏi han, lo lắng. Thường bạn sẽ thấy nỗi lo của mẹ xoay quanh vài chủ đề:
- Đi lại. Mẹ gọi khi con đi xa, đi đêm, trời mưa bão. Ghi lại mẹ hay gọi vào lúc nào trong chuyến đi.
- Ăn uống, sức khoẻ. "Ăn chưa", "có mặc ấm không", "sao ho thế". Ghi lại món mẹ hay nhắc, lần cuối mẹ thấy con ốm.
- Tiền bạc. "Lương có đủ không", "có ai vay tiền không". Thường đến sau khi mẹ nghe chuyện của nhà khác.
- Công việc. "Sếp có khó không", "có bị đuổi việc không". Hay xuất hiện khi con đổi việc hay than mệt.
- Con cháu. Với con đã có gia đình, mẹ lo cho cháu: cháu ăn có được không, có ốm không.
- Giờ mẹ lo nhiều nhất. Nhiều bà mẹ lo nhất vào buổi tối, khi nhà vắng. Ghi giờ mẹ gọi.
Sau hai tuần, anh H thấy mẹ lo nhất ba chuyện: đi xa, ăn uống và tiền. Và mẹ gọi nhiều nhất từ tám đến mười giờ tối. Biết được như vậy, anh không còn thấy những cuộc gọi của mẹ là ngẫu nhiên và phiền, mà thấy rõ mẹ cần biết đúng những gì.
Câu mẹ hỏi và điều mẹ thật sự sợ
"Con ăn cơm chưa?" Thường không phải hỏi về bữa ăn. Mẹ muốn biết con có ổn không, có ai bên cạnh không, có đang sống điều độ không. Trả lời bằng một chi tiết cụ thể, như món đã ăn hay ăn với ai, mẹ sẽ yên hơn câu "ăn rồi".
"Đi đường cẩn thận nhé." Mẹ đang sợ một tai nạn mẹ không thể làm gì để ngăn. Điều mẹ cần là một tin nhắn khi con tới nơi. Hứa nhắn và nhắn đúng lúc là trả lời trọn câu đó.
"Lương có đủ tiêu không con?" Mẹ sợ con thiếu mà không nói, hoặc sợ con tiêu hoang không dành dụm. Không cần nói con số. Một câu rằng con vẫn đủ và có để dành chút ít là đủ để mẹ thôi hỏi trong một thời gian.
"Dạo này con có hay về nhà không?" (hỏi qua người khác) Mẹ nhớ con nhưng ngại nói thẳng vì sợ con thấy bị đòi. Nếu nghe anh chị em kể mẹ hay hỏi vậy, đó là lúc nên sắp xếp một lần về, dù ngắn.
"Con có mặc đủ ấm không?" Câu này hay đến khi trời trở lạnh ở chỗ mẹ, không phải ở chỗ con. Mẹ đang thấy lạnh và nghĩ tới con. Hỏi lại mẹ "Ở nhà lạnh lắm hả mẹ, mẹ có đủ chăn không?" là biến nỗi lo của mẹ thành chuyện hai mẹ con lo cho nhau.
Cho mẹ biết trước, trước khi mẹ phải hỏi
Phần lớn cuộc gọi lo lắng của mẹ biến mất khi mẹ được biết trước. Cách anh H làm:
- Trước chuyến đi xa, nhắn mẹ lịch trình đơn giản: đi ngày nào, khoảng mấy giờ tới, ở đâu (chỉ cần tên tỉnh, thành phố). Ví dụ "Mẹ ơi, thứ Hai con đi công tác, khoảng bốn giờ chiều tới nơi, tới con nhắn mẹ liền."
- Nhắn đúng lúc đã hứa. Một tin "con tới rồi mẹ" lúc bốn giờ chiều thay cho bốn cuộc gọi lúc tám giờ tối.
- Buổi tối, vào khung giờ mẹ hay lo, nhắn một tin ngắn hoặc gửi một tấm ảnh bữa ăn. Không cần nói gì nhiều. Mẹ thấy con đang ăn cơm là đủ.
- Khi ốm, tự kể trước một câu ngắn và rõ: "Con hơi cảm, đi khám rồi, bác sĩ bảo nghỉ hai hôm, mẹ yên tâm." Giấu rồi bị mẹ phát hiện qua giọng khàn là mẹ sẽ lo gấp đôi.
- Với chuyện tiền, không cần kể con số, chỉ cần cho mẹ biết con đang ổn: "Tháng này con vẫn đủ tiêu, mẹ đừng lo, có gì con nói mẹ."
Sau một tháng, anh H thấy số cuộc gọi lúc tối giảm hẳn. Mẹ anh vẫn gọi, nhưng giờ là để kể chuyện, không phải để kiểm tra.
Trả lời mẹ: nói dở và nói được
Khi mẹ hỏi han dồn dập, câu trả lời theo phản xạ thường làm mẹ buồn hoặc lo hơn.
| Nói dở | Nói được |
|---|---|
| "Con ba mươi tuổi rồi mẹ ơi." | "Con ăn rồi mẹ, tối nay con nấu canh chua đó." |
| "Mẹ đừng lo nữa, lo làm gì." | "Con hiểu mẹ lo, con đang ổn, tối con gọi mẹ kể." |
| Không nghe máy, để mẹ gọi tiếp | Nhắn ngay "con đang họp, xong con gọi mẹ" |
| "Mẹ xem thời sự nhiều quá nên lo." | "Tin đó ở tỉnh khác mẹ ạ, chỗ con vẫn bình thường." |
| Kể hết chuyện khó trong một lần rồi bảo mẹ đừng lo | Kể chuyện khó kèm việc con đã làm để giải quyết |
Cái KHÔNG cần làm: không cần kể cho mẹ mọi chuyện. Con đã lớn có quyền giữ chuyện riêng. Điều mẹ cần là biết con an toàn và đang ổn, không phải biết từng chi tiết. Cũng không cần cãi với mẹ về chuyện mẹ lo có đúng không; tranh luận chỉ làm mẹ thấy mình bị gạt đi.
Giao cho mẹ một việc nhỏ để lo
Một cách nhiều người con thấy hiệu quả lạ là giao cho mẹ một việc cụ thể, nhỏ, mẹ làm được. Nỗi lo không có chỗ đặt sẽ lan ra mọi thứ. Nỗi lo có một việc để làm thì gọn lại. Anh H nhờ mẹ: "Mẹ ơi, lần sau con về mẹ làm cho con hũ mắm tép nhé, ở đây con không mua được ngon như mẹ làm." Cả tuần sau đó, mẹ bận rộn chuẩn bị, gọi điện để hỏi con thích mặn hay nhạt, chứ không còn hỏi con đi đường có an toàn không.
Con gái có con nhỏ nhờ mẹ: "Mẹ ơi, cháu dạo này kén ăn, mẹ chỉ con cách nấu cháo hồi mẹ nấu cho con với." Mẹ được làm người biết, được giúp, và nỗi lo về cháu có chỗ đặt.
Những việc nhỏ đó cũng là cách hiểu mẹ thêm: mẹ thích làm gì cho con, mẹ tự hào món nào, mẹ nhớ những gì về hồi con còn bé. Ghi vào sổ của mẹ những việc mẹ vui khi được nhờ. Đó là thông tin quý hơn mọi danh sách quà, vì quà tốt nhất với nhiều bà mẹ là được con cần tới.
Một tuần sau khi nhờ, gọi lại cảm ơn cụ thể: "Hũ mắm mẹ làm con ăn với cơm nóng ngon lắm, đồng nghiệp con cũng xin." Một tháng sau, nhờ mẹ một việc khác. Sau một năm, bạn và mẹ sẽ có một nhịp riêng mà nỗi lo không còn là thứ chính hai mẹ con nói với nhau.
Khi mẹ lo vì một chuyện có thật
Không phải nỗi lo nào của mẹ cũng là lo xa. Có khi mẹ thấy đúng: con gầy đi, con làm việc quá sức, con có chuyện trong nhà mà không kể. Mẹ là người nhìn con lâu nhất, nên đôi khi mẹ thấy điều mà chính con chưa nhận ra.
Khi mẹ nhắc đi nhắc lại một chuyện, dừng lại một giây trước khi gạt đi, và tự hỏi mẹ có đúng không. Nếu đúng, nói thật với mẹ: "Mẹ nói đúng, dạo này con làm nhiều quá, con đang sắp xếp lại. Cảm ơn mẹ đã nhắc." Câu đó làm mẹ yên lòng hơn mọi câu "con không sao".
Và nếu chuyện đó nặng hơn sức một mình con, như sức khoẻ đi xuống hay áp lực kéo dài, thì việc đi khám, gặp bác sĩ hay chuyên gia là việc nên làm cho chính mình. Kể với mẹ rằng con đã đi, mẹ sẽ yên hơn là nghe con nói "con tự lo được".
Câu hỏi thường gặp
Mẹ gọi điện quá nhiều lần một ngày thì nói sao cho mẹ không buồn?
Đừng bảo mẹ gọi ít đi. Thay vào đó, chủ động nhắn hoặc gọi vào giờ mẹ hay lo, và hẹn một khung giờ gọi cố định. Khi mẹ biết chắc lúc nào con sẽ gọi, mẹ thường tự gọi ít đi.
Có nên kể chuyện khó với mẹ khi biết mẹ sẽ lo?
Với chuyện lớn liên quan tới sức khoẻ hay an toàn, nên kể, kèm việc con đã làm và kế hoạch sắp tới. Mẹ phát hiện ra sau sẽ lo nhiều hơn và mất lòng tin. Chuyện nhỏ đã qua thì không cần kể.
Mẹ lo cho cả cháu và hay góp ý cách nuôi con thì làm sao?
Nghe trước, cảm ơn, rồi chọn những góp ý dùng được. Với chuyện bạn không làm theo, nói rõ nhẹ nhàng là bác sĩ dặn khác hoặc vợ chồng đã thống nhất cách khác. Nhờ mẹ một việc cho cháu để mẹ có chỗ góp tay.
Làm sao biết nỗi lo của mẹ đã quá mức bình thường?
Nếu mẹ mất ngủ kéo dài, bỏ ăn, hoảng sợ, không làm được việc thường ngày, hay lo một chuyện tới mức không nghe ai, nên đưa mẹ đi khám và gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Ở bên mẹ nhiều hơn trong thời gian đó.
Mẹ lo vì con hay đi xe máy đường dài thì trả lời thế nào?
Nói cho mẹ biết những việc con đã làm cho an toàn, như kiểm xe trước chuyến đi, nghỉ giữa đường, không đi đêm. Nhắn mẹ lúc xuất phát và lúc tới nơi. Mẹ thấy con cẩn thận thì sẽ bớt lo hơn nhiều so với nghe con bảo đừng lo.