Sổ thông tin cho cha mẹ già nên có sẵn ba phần: phần sức khoẻ chép đúng giấy tờ và lời bác sĩ (bệnh đã được chẩn đoán, ảnh chụp đơn thuốc mới nhất, dị ứng thuốc nếu bác sĩ đã ghi, nơi khám quen, lịch tái khám, thẻ bảo hiểm y tế); phần đời sống (giờ giấc, món ăn được và thích, hàng xóm và bạn già có thể nhờ); và phần con người (chuyện bố mẹ hay kể, điều bố mẹ còn mong). Ghi khi bố mẹ còn khoẻ, ngồi cùng bố mẹ mà ghi, không đợi tới lúc vào viện.
Tình huống giả định: anh N, năm mươi tuổi, bố tám mươi, mẹ bảy mươi sáu, hai ông bà ở riêng cách nhà anh ba cây số. Một đêm bố khó thở, anh chở bố vào viện. Ở bàn tiếp nhận, người ta hỏi bố đang uống những thuốc gì, có dị ứng thuốc nào không, lần khám gần nhất ở đâu. Anh không trả lời được câu nào cho chắc. Mẹ ở nhà thì hoảng, nói qua điện thoại không rõ. May bố qua khỏi, nhưng đêm đó anh hiểu mình biết về bố mẹ ít hơn mình tưởng.
Đêm ở bàn tiếp nhận: những câu không trả lời được
Những câu người ta hỏi ở bàn tiếp nhận rất đơn giản: tên đầy đủ và năm sinh, đang uống thuốc gì, có bệnh gì đã được chẩn đoán, có dị ứng thuốc nào không, có thẻ bảo hiểm y tế không, lần khám gần nhất ở đâu. Con cái sống gần bố mẹ cả đời vẫn có thể bí ở câu thứ hai, vì thuốc là chuyện bố mẹ tự lo, mỗi tháng tự đi lấy, con không để ý.
Cha mẹ già thường giữ giấy tờ theo kiểu riêng: đơn thuốc kẹp trong cuốn lịch, giấy ra viện để trong túi ni lông trên nóc tủ, thẻ bảo hiểm trong ví của mẹ. Lúc bình thường thì không sao. Lúc gấp, ở nhà một mình, người già hoảng sẽ không nhớ nổi để ở đâu.
Anh N không trách bố mẹ, cũng không trách mình. Nhưng tuần sau đó anh bắt đầu một cuốn sổ riêng cho bố mẹ, khác với sổ người thân thông thường ở chỗ nó phải dùng được trong mười phút căng thẳng nhất. Phần dưới là cách anh làm, và cách anh ngồi với bố mẹ mà không làm bố mẹ thấy như mình sắp đi viện.
Phần sức khoẻ: chỉ chép, không đoán
Phần này nằm ở những trang đầu, mỗi người một trang, viết rõ, chữ to. Những dòng anh N ghi cho bố:
- Bệnh đã được chẩn đoán: chép đúng chữ trên giấy ra viện hoặc sổ khám bệnh, kèm năm. Không ghi những gì bố tự đoán hay hàng xóm nói.
- Thuốc đang dùng: không chép tay tên thuốc dễ sai, mà chụp đơn thuốc mới nhất, in ra kẹp vào sổ, ghi ngày đơn. Mỗi lần đổi đơn, thay ảnh mới.
- Dị ứng thuốc: chỉ ghi nếu bác sĩ đã ghi trong giấy tờ hoặc đã dặn. Không chắc thì ghi "chưa rõ, hỏi bác sĩ lần khám tới".
- Nơi khám quen và lịch tái khám: tên khoa, buổi khám, lần tới vào ngày nào.
- Thẻ bảo hiểm y tế: chụp hai mặt, kẹp vào sổ, ghi bản gốc để ở đâu trong nhà.
- Lời bác sĩ dặn gần nhất: chép nguyên văn, như "ăn nhạt, đi bộ nhẹ mỗi sáng, khó thở thì vào viện ngay".
- Người cần gọi: thứ tự các con, hàng xóm gần nhất; số điện thoại ghi trên trang riêng dán ở nhà bố mẹ.
Phần này không phải để con tự quyết chuyện thuốc men của bố mẹ. Nó chỉ để khi cần, ai cầm sổ cũng trả lời được những câu cơ bản, và đưa đúng giấy tờ cho bác sĩ. Mọi điều chưa rõ đều để hỏi bác sĩ, không tự tra cứu rồi điền vào.
Ngồi cùng bố mẹ ghi: một buổi sáng ngoài ban công
Anh N không mang sổ tới bắt bố mẹ trả lời từng câu. Anh chọn một sáng chủ nhật, mang theo bánh mì, ngồi với bố ở ban công nhỏ nơi bố trồng mấy chậu rau thơm:
- Mở đầu bằng chuyện đêm đi viện, nhận phần mình: "Hôm bữa con lúng túng quá ba, người ta hỏi gì con cũng không biết. Con muốn ghi lại mấy thứ cho chắc, lần sau khỏi để ba phải chờ."
- Nhờ mẹ lấy hết giấy tờ khám bệnh ra, bày lên bàn. Để mẹ tự xếp, mẹ biết thứ tự hơn con.
- Chụp đơn thuốc, giấy ra viện, thẻ bảo hiểm ngay tại chỗ. Đọc to từng dòng mình ghi, để bố mẹ sửa nếu sai.
- Hỏi bố mẹ muốn giữ bản gốc ở đâu, cùng chọn một cái túi hoặc một ngăn tủ cố định, nói rõ cho cả hai ông bà biết.
- Chuyển sang chuyện nhẹ hơn: hỏi về bạn già, hàng xóm, món bố mẹ đang thích. Kết thúc buổi bằng chuyện vui, không bằng chuyện bệnh.
- Không làm hết trong một buổi. Buổi đầu chỉ phần sức khoẻ, mất khoảng một giờ. Phần đời sống và phần con người để những lần sau.
Bố anh N lúc đầu gạt: "Ghi chi mấy cái đó, ba còn khoẻ mà." Anh không cãi, chỉ nói: "Dạ, ba khoẻ nên mới ghi được thong thả, đợi ba mệt rồi ghi thì con hỏi ai." Bố im một lúc rồi bảo mẹ đi lấy cái túi giấy tờ.
Phần đời sống: những thứ người khác cần biết khi con không có mặt
Phần này dành cho lúc con không ở bên: anh chị em khác về trông bố mẹ vài ngày, người giúp việc theo giờ, hàng xóm sang hỗ trợ. Họ cần biết bố mẹ dậy mấy giờ, ăn sáng món gì, ngủ trưa không, tối đi ngủ lúc nào. Mẹ anh N ngủ trưa đúng mười hai giờ rưỡi, ai gọi điện lúc đó là mẹ mệt cả buổi chiều.
Ăn uống ghi theo hai lớp: món bố mẹ được ăn theo lời bác sĩ, và trong số đó món bố mẹ thích. Bố anh N phải ăn nhạt, nhưng thích canh chua nấu với cá, thích cơm hơi khô. Mẹ ăn được hầu hết các món nhưng răng yếu, thịt phải thái mỏng. Những điều này người ngoài không đoán được, mà nấu sai thì người già chỉ ăn vài thìa rồi nói no.
Người có thể nhờ: bác hàng xóm sát vách, cô bạn cùng nhóm tập dưỡng sinh của mẹ, ông bạn cờ của bố. Ghi tên gọi, nhà ở đâu, quan hệ ra sao. Một đêm khi con chưa kịp tới, chính những người này là người tới trước. Anh N đến từng nhà chào một lần, nói: "Dạ con là con trai ông bà bên cạnh, có gì gấp bác gọi con giùm."
Ghi thêm những thói quen nhỏ có ý nghĩa: bố hay đi bộ quanh khu lúc năm giờ sáng, nếu tới sáu giờ chưa về là lạ; mẹ tối nào cũng gọi cho dì út, không gọi là có chuyện.
Phần con người: chuyện bố mẹ hay kể và điều bố mẹ còn mong
Phần này không dùng trong lúc gấp, nhưng là phần anh N về sau quý nhất. Ghi những chuyện bố hay kể đi kể lại: chuyện đi bộ đội, chuyện hồi mới về thị xã dựng nhà, chuyện cái xe đạp đầu tiên. Ghi tên những người bố nhắc tới, nơi bố từng ở. Lần đầu anh ghi, anh nhận ra mình nghe chuyện đó cả chục lần mà không nhớ nổi tên đơn vị của bố, tên làng nơi bố đóng quân.
Cách ghi tự nhiên nhất là hỏi thêm một câu mỗi lần bố kể: "Hồi đó ba đi bộ từ đó về mất mấy ngày vậy ba?", "Ông bạn ba hay nhắc đó giờ còn ở chỗ cũ không?" Bố kể say sưa hơn khi thấy con hỏi kỹ. Về nhà anh ghi lại vài dòng.
Điều bố mẹ còn mong thường nhỏ và nói lướt: mẹ muốn đi thăm lại trường cũ nơi mẹ dạy học, bố muốn gặp lại một ông bạn ở tỉnh khác, cả hai muốn có tấm ảnh chụp chung cả nhà cho tử tế. Ghi lại, kèm ngày nghe. Đọc lại mỗi quý, chọn một điều làm được trong năm.
Phần này cũng giúp con ở xa: trước khi gọi về, đọc vài dòng, hỏi bố về ông bạn cờ, hỏi mẹ về trường cũ. Cuộc gọi dài hơn, bố mẹ vui hơn, không chỉ là "ba mẹ khoẻ không, con khoẻ".
Tránh và thay bằng khi lập sổ cho cha mẹ già
Một số cách làm khiến bố mẹ thấy mình bị coi như người bệnh, hoặc làm sổ có mà không dùng được:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Mở đầu bằng "phòng khi ba mẹ có chuyện gì" | Mở đầu bằng lỗi lúng túng của mình, xin bố mẹ giúp |
| Tự chép tay tên thuốc từ trí nhớ của bố mẹ | Chụp đơn thuốc mới nhất, thay ảnh mỗi lần đổi đơn |
| Ghi phỏng đoán bệnh hay lời khuyên của hàng xóm | Chỉ ghi giấy tờ và lời bác sĩ dặn, kèm ngày |
| Làm hết mọi phần trong một buổi | Mỗi buổi một phần, kết thúc bằng chuyện vui |
| Giữ sổ ở nhà mình, bố mẹ không biết ở đâu | Một bản ở nhà bố mẹ chỗ cố định, một bản chụp trong điện thoại các con |
Bản ở nhà bố mẹ quan trọng hơn bản ở nhà con, vì lúc gấp thường xảy ra ở nhà bố mẹ. Anh N để một bìa kẹp giấy màu đỏ sẫm trong ngăn tủ đầu giường, bố mẹ và mọi người con đều biết. Mỗi lần đi khám về, mẹ tự kẹp đơn mới vào đó.
Cập nhật: sau mỗi lần khám và mỗi lần về thăm
Phần sức khoẻ cập nhật sau mỗi lần khám: thay ảnh đơn thuốc, chép lời bác sĩ dặn mới, ghi ngày tái khám tiếp. Anh N nhờ mẹ mỗi lần khám về nhắn cho anh một tấm ảnh đơn, mẹ thấy việc đó dễ hơn tưởng tượng, còn vui vì thấy con theo dõi.
Phần đời sống cập nhật mỗi lần về thăm: để ý giờ giấc có đổi không, món nào bố mẹ ăn ít đi, có hàng xóm mới nào thân. Phần con người thì không có lịch, cứ mỗi lần bố mẹ kể chuyện là có thêm dòng.
Tự kiểm sau một tháng bằng một câu hỏi: nếu đêm nay phải đưa bố hoặc mẹ đi viện, mình có trả lời được mọi câu ở bàn tiếp nhận trong năm phút không? Nếu được, phần quan trọng nhất đã xong. Sau một năm, đọc lại phần con người và đếm xem đã làm được bao nhiêu điều bố mẹ mong. Năm đầu, anh N đưa mẹ về thăm trường cũ một lần. Mẹ kể chuyện đó với hàng xóm suốt ba tháng.
Câu hỏi thường gặp
Sổ thông tin cho cha mẹ già cần những gì?
Cần phần sức khoẻ chép đúng giấy tờ và lời bác sĩ, kèm ảnh đơn thuốc mới nhất và thẻ bảo hiểm y tế; phần đời sống gồm giờ giấc, món ăn được và thích, người có thể nhờ; và phần con người gồm chuyện bố mẹ hay kể, điều bố mẹ còn mong.
Có nên tự ghi tên thuốc bố mẹ đang dùng không?
Không nên chép tay theo trí nhớ vì dễ sai. Cách chắc hơn là chụp đơn thuốc mới nhất, kẹp vào sổ và ghi ngày đơn, mỗi lần đổi đơn thì thay ảnh. Mọi điều chưa rõ về thuốc đều hỏi bác sĩ.
Bố mẹ ngại, nói còn khoẻ không cần ghi thì làm sao?
Mở đầu bằng chuyện mình lúng túng và xin bố mẹ giúp, thay vì nói phòng khi có chuyện. Nói rằng ghi lúc bố mẹ khoẻ mới thong thả và chính xác. Mỗi buổi chỉ làm một phần và kết thúc bằng chuyện vui.
Nên để sổ thông tin của bố mẹ ở đâu?
Một bản ở nhà bố mẹ, trong một ngăn tủ hay bìa kẹp cố định mà bố mẹ và mọi người con đều biết, vì lúc gấp thường xảy ra ở đó. Các con giữ thêm bản chụp trong điện thoại để dùng khi ở xa.
Con ở xa có thể giúp gì với sổ thông tin của bố mẹ?
Nhờ bố mẹ chụp gửi đơn thuốc sau mỗi lần khám để cập nhật, đọc phần con người trước mỗi cuộc gọi để hỏi đúng chuyện bố mẹ quan tâm, và chọn mỗi năm làm một điều trong danh sách bố mẹ còn mong.
Bao lâu nên cập nhật sổ thông tin cha mẹ già?
Phần sức khoẻ cập nhật sau mỗi lần khám, phần đời sống sau mỗi lần về thăm. Mỗi tháng tự hỏi nếu đêm nay phải đưa bố mẹ đi viện thì có trả lời được các câu cơ bản trong năm phút không.