ThanThiet.comThân Thiết
Ý tưởng dành thời gian cho nhau

Nấu ăn cùng gia đình cuối tuần: chia việc để ông bà, bố mẹ, con cháu đều có phần

Bữa trưa Chủ nhật mà bà vẫn nấu một mình từ sáng? Cách chọn món cuốn ăn tại bàn, chia việc theo tay từng người và câu nói để bà chịu ngồi xuống.

Overhead shot of three generations rolling fresh spring rolls at a low wooden dining table, a teenage boy in a kelly green t-shirt passing herbs, soft noon light

Muốn nấu ăn cùng gia đình cuối tuần mà ai cũng có phần, bạn chọn một món ăn tại bàn như cuốn bánh tráng, chia việc theo đúng tay nghề và sức của từng người, để người lớn tuổi nhất giữ phần quan trọng nhất là nêm nước chấm, và bắt đầu ngồi vào bàn trước giờ ăn chừng một tiếng. Bữa ăn khi đó không còn là việc của một người đứng bếp từ sáng, mà là một giờ cả nhà ngồi quanh một mâm, tay làm miệng nói.

Bài này đi theo một tình huống giả định: nhà chị A có ba thế hệ, bà nội bảy mươi hai tuổi, bố mẹ đi làm cả tuần, hai đứa con mười bốn và chín tuổi. Trưa Chủ nhật nào bà cũng dậy sớm đi chợ, nấu một mình, cả nhà ngồi chờ rồi ăn trong hai mươi phút, ai về phòng nấy. Phần dưới là cách chị A đổi nếp đó trong bốn tuần, kèm câu nói theo vai và những chỗ dễ làm hỏng.

Vì sao bà cứ nói "để mẹ làm cho nhanh"

Ai từng muốn vào bếp phụ mẹ hay bà đều quen câu này. Nghe thì như từ chối, nhưng phần lớn lần nó mang ba ý khác nhau. Ý thứ nhất là bà sợ làm phiền con cháu, nghĩ các con đi làm cả tuần đã mệt. Ý thứ hai là bà quen tay, nhìn người khác thái hành không đều thì sốt ruột. Ý thứ ba ít ai nói ra: cái bếp là chỗ bà còn thấy mình làm chủ được, rút bếp khỏi tay bà nghĩa là bà mất một việc có ích.

Vì vậy cách làm sai nhất là tuyên bố "từ nay bà nghỉ, để tụi con nấu". Bà sẽ gật cho vui, rồi lẳng lặng ra chợ từ sáu giờ như cũ. Cách làm được là giữ bà ở vị trí người chỉ huy và người giữ công thức, còn phần tay chân thì chia ra. Người lớn tuổi rất ít khi từ chối khi được hỏi ý kiến về món ăn mình nấu giỏi.

Chị A để ý thêm một chi tiết: mỗi lần cả nhà khen món ăn, bà luôn nói "có gì đâu", nhưng hôm nào có người hỏi bà pha nước chấm thế nào thì bà kể cả mười phút. Người ta vui khi được hỏi cách làm hơn khi được khen kết quả. Đó là chỗ để bắt đầu.

Chọn món nào để cả nhà cùng làm được

Món ăn tại bàn, không phải món đứng bếp. Cuốn bánh tráng với thịt luộc, rau sống và bún là ví dụ dễ nhất: phần nấu chỉ có luộc thịt, luộc bún, phần còn lại diễn ra ngay trên mâm. Lẩu, bánh xèo đổ tại bàn, gỏi trộn cũng hợp. Món kho, món chiên cần một người canh lửa thì khó chia.

Có việc cho đứa nhỏ nhất. Đứa chín tuổi rửa và nhặt rau được, xếp bánh tráng ra đĩa được. Việc phải đủ thật để nó thấy mình góp phần, đừng giao kiểu "con đứng xem cho biết".

Có việc khó cho đứa lớn. Đứa mười bốn tuổi thái thịt mỏng, luộc bún, canh nồi nước. Tuổi này thích được tin tưởng với dao và lửa hơn được nhờ bưng bê.

Có một khâu chỉ người lớn tuổi làm. Nước chấm, cách cuốn cho chặt, cách luộc thịt không bị khô. Khâu đó thuộc về bà, và cả nhà hỏi bà chứ không tra trên điện thoại.

Không món mới lạ mỗi tuần. Bốn tuần đầu cứ lặp lại hai ba món quen. Cái cần giữ là nếp ngồi cùng nhau, món ăn là cái cớ.

Lịch cụ thể từ tối thứ Bảy đến trưa Chủ nhật

Chị A làm theo thứ tự này ở tuần đầu, sau đó chỉnh dần theo nhà mình:

  1. Tối thứ Bảy, khoảng tám giờ, sau bữa cơm, chị ngồi cạnh bà hỏi món. Không hỏi "mai ăn gì", vì bà sẽ đáp "gì cũng được". Hỏi cụ thể: "Mai mình làm cuốn thịt luộc nhé mẹ, mẹ chỉ con mua thịt chỗ nào cho ngon, phần nào thì luộc không bị bở?"
  2. Ghi danh sách chợ ngay trước mặt bà, đọc lại cho bà nghe, để bà sửa. Việc bà sửa danh sách là dấu hiệu bà đã nhận phần chỉ huy.
  3. Sáng Chủ nhật bảy giờ rưỡi, chị và đứa lớn đi chợ, bà ở nhà. Nếu bà muốn đi thì rủ đi cùng, nhưng đừng để bà xách.
  4. Chín giờ rưỡi chia việc sơ chế: bố luộc thịt, đứa lớn luộc bún, đứa nhỏ nhặt rau trong chậu đặt dưới đất, chị rửa dưa leo. Bà ngồi pha nước chấm và nếm.
  5. Mười giờ rưỡi dọn mâm xuống chiếu hoặc bàn thấp, mọi thứ bày giữa. Từ lúc này không ai đứng bếp nữa.
  6. Ăn đến đâu cuốn đến đó, kéo dài bữa trưa thành chừng một tiếng. Dọn dẹp chia đôi: người lớn rửa nồi, trẻ con lau mâm và cất rau thừa.

Điểm mấu chốt nằm ở bước cuối của phần sơ chế: khi mâm đã bày, không ai còn lý do đứng dậy. Bữa ăn kéo dài tự nhiên vì tay vẫn đang cuốn.

Câu nói theo vai để không ai thấy bị sai bảo

Lời mời vào bếp nghe như giao việc thì trẻ con né, người lớn tuổi lại thấy bị gạt ra. Mấy câu dưới đây chị A dùng thật, chỉnh theo vai nhà mình.

Nói với bà khi bà định đứng dậy làm tiếp: "Mẹ ngồi đây nếm nước chấm giúp con, phần đó nhà mình không ai làm ngon bằng mẹ." Hoặc: "Mẹ cứ chỉ, tụi con làm, sai đâu mẹ nói."

Nói với đứa lớn đang cầm điện thoại: "Con thái thịt giúp mẹ được không, mẹ thái không mỏng bằng con." Câu này hiệu quả hơn hẳn "bỏ điện thoại xuống phụ mẹ", vì nó nhờ một tay nghề chứ không ra lệnh.

Nói với đứa nhỏ: "Con lo phần rau nhé, lát cả nhà cuốn mà thiếu rau là tại con đấy." Trẻ chín tuổi thích được giao trách nhiệm có tên.

Chồng nhắn vợ từ sáng thứ Bảy để chuẩn bị tinh thần: "Mai trưa mình làm cuốn với mẹ nhé, anh lo phần luộc thịt." Khi một người lớn đã nhận việc trước, trẻ con nhìn theo mà nhận phần mình.

Đến lúc ăn, hỏi bà một câu về món: "Hồi xưa bà nội con cuốn kiểu gì hả mẹ?" Câu hỏi này thường mở ra cả một đoạn chuyện cũ mà cả nhà chưa nghe.

Những chỗ hay làm hỏng và cách đổi

Nhà nào thử nếp này cũng vấp vài chỗ giống nhau trong mấy tuần đầu:

TránhThay bằng
Tuyên bố "từ nay bà nghỉ ngơi, tụi con nấu"Giữ bà ở phần nêm nếm và chỉ việc, chỉ chia phần tay chân
Sửa cách trẻ con nhặt rau ngay trước mặt mọi ngườiĐể rau chưa đều, lần sau chỉ riêng một mẹo
Chọn món mới cầu kỳ để "cho có không khí"Lặp lại món quen đến khi nếp ngồi cùng thành thói quen
Bắt cả nhà ngồi đủ từ đầu đến cuốiCho phép đứa lớn đứng dậy sau khi đã làm xong phần việc của mình
Vừa nấu vừa chụp ảnh đăng lên mạngChụp một tấm cuối bữa nếu muốn, còn lại để tay làm
Chê món bà nấu mặn nhạt trước mặt trẻNói riêng với bà sau bữa, hoặc tự nêm lại chén của mình

Không cần làm: không cần mâm đẹp, không cần đủ cả nhà mỗi tuần, không cần biến bữa trưa thành buổi dạy nấu ăn. Có tuần chỉ ba người ngồi cuốn cũng vẫn là giữ nếp.

Ghi gì vào sổ người thân sau mỗi bữa

Mỗi bữa ăn chung là một lần nghe được những điều nhỏ mà ngày thường không ai nhắc. Chị A để một trang trong sổ người thân cho "bữa Chủ nhật", ghi ngay tối hôm đó, mỗi lần ba bốn dòng.

Ví dụ những dòng chị đã ghi: bà thích rau diếp cá nhưng dạo này nói khó nhai, cần thái nhỏ hơn; đứa lớn không ăn được dưa leo vỏ dày, chỉ ăn khi gọt; chồng bảo nước chấm của bà ngon hơn khi có thêm ớt xanh. Có lần bà nhắc bác sĩ dặn bớt mặn, chị ghi đúng câu đó, không tự suy thêm, và lần sau hỏi lại bà nước chấm nêm thế nào cho vừa.

Những dòng này về sau thành chỗ dựa khi chọn món cho sinh nhật bà, khi mua đồ ăn lúc bà mệt, hay khi đứa lớn đi học xa nhớ món nhà. Không cần ghi dài, chỉ cần ghi đúng điều người đó nói, kèm ngày.

Một điều nên giữ: sổ để quan tâm, không để soi. Nếu trong bữa ăn bà kể riêng chuyện buồn với họ hàng hay chuyện tiền nong của ai đó, chị A không ghi. Sổ chỉ chứa những điều giúp mình chăm người đó tốt hơn, và nếu bà có đọc thấy thì bà cũng không phật lòng. Một cách tự kiểm đơn giản: dòng nào mình ngại đọc to trước mặt người được ghi, dòng đó không nên nằm trong sổ.

Sau một tháng, một năm

Sau bốn tuần, thử đổi người chọn món: tuần này đứa lớn chọn, tuần sau chồng chọn, bà vẫn giữ phần nước chấm. Khi trẻ được chọn món, nó tự tra cách làm và tự hỏi bà, tức là bữa ăn bắt đầu tự chạy mà không cần chị A đứng ra.

Một dấu hiệu nếp đã đứng được: sáng Chủ nhật đứa nhỏ tự hỏi "trưa nay cuốn gì hả mẹ". Một dấu hiệu cần chỉnh: bà lại dậy sớm nấu sẵn mọi thứ trước khi cả nhà thức. Gặp vậy thì không trách, chỉ nói "Mẹ để phần thịt cho anh luộc nhé, tuần trước anh luộc mẹ khen mà."

Sau một năm, nhà có vài món thành món "của Chủ nhật", gắn với tay từng người. Có ngày bà không còn ngồi lâu được, những món đó vẫn còn, và cách bà pha nước chấm đã nằm trong tay đứa cháu. Đó là phần quý nhất mà một bữa ăn chung để lại, thứ không mua ở đâu được.

Nếu nhà có người ở xa, bữa Chủ nhật vẫn kéo họ vào được theo cách nhỏ. Đứa cháu đi học ở tỉnh khác có thể gọi video mười phút lúc cả nhà đang cuốn, để bà hỏi han và để nó thấy mâm quen. Hoặc khi nó về, tuần đó để nó chọn món và giữ phần luộc thịt. Người đi xa nhớ nhà qua những thứ rất cụ thể như vậy, và giữ chỗ cho họ trong nếp chung là cách nói rằng nhà vẫn chờ.

Câu hỏi thường gặp

Ông bà không muốn ai vào bếp thì làm sao?

Đừng giành bếp. Hãy nhờ ông bà chỉ một khâu cụ thể, ví dụ cách luộc thịt hay pha nước chấm, rồi làm theo ngay trước mặt. Khi người lớn tuổi thấy mình vẫn là người giữ công thức, họ dễ chịu cho người khác làm phần tay chân hơn.

Trẻ tuổi teen không chịu rời điện thoại để phụ bếp thì sao?

Nhờ đúng một tay nghề thay vì ra lệnh bỏ điện thoại, ví dụ thái thịt hay luộc bún. Cho phép con đứng dậy sau khi xong phần việc của mình. Ép ngồi đủ giờ thường làm con ghét luôn bữa ăn chung.

Nhà nhỏ, bếp chật thì nấu chung kiểu gì?

Chuyển phần sơ chế ra sàn nhà hoặc bàn thấp: chậu rau, thớt, rổ đặt giữa, mỗi người ngồi một góc. Chỉ một người đứng bếp cho phần luộc. Món ăn tại bàn giúp bếp chật vẫn có chỗ cho cả nhà.

Có nên đổi món mới mỗi tuần cho đỡ chán?

Mấy tuần đầu nên lặp lại món quen để mọi người nhớ phần việc của mình. Khi nếp đã đều, mới để từng người luân phiên chọn món. Đổi món liên tục khiến mỗi tuần lại phải phân việc từ đầu.

Người trong nhà ăn kiêng hoặc dị ứng thì chuẩn bị thế nào?

Ghi đúng điều người đó hoặc bác sĩ đã dặn vào sổ, và hỏi lại khi không chắc. Chọn món có phần chung và để riêng phần nguyên liệu dễ gây vấn đề sang một đĩa. Nếu có dấu hiệu lạ sau khi ăn thì đưa người đó đi khám.

Không phải tuần nào cũng đủ người thì có nên bỏ?

Không nên bỏ. Ba người ngồi cuốn vẫn giữ được nếp, và người vắng tuần này sẽ biết tuần sau vẫn có. Nếp gia đình đứng được nhờ đều đặn, không nhờ đông đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138