ThanThiet.comThân Thiết
Ý tưởng dành thời gian cho nhau

Làm việc nhà cùng ông bà: nhờ dạy cờ, nhặt rau để ông bà thấy mình còn được cần

Ở cùng nhà mà ông bà ngồi một góc cả ngày? Cách nhờ việc vừa sức, ngồi làm cùng thay vì làm hộ, câu nói để ông bà không thấy mình là người thừa trong nhà.

A young woman in a beige linen dress plays Chinese chess with her grandfather on the front doorstep of an old house, side angle, late afternoon golden light

Làm việc nhà cùng ông bà là cách giữ gần ông bà tốt hơn nhiều so với làm hộ hết mọi việc: nhờ ông bà một việc vừa sức mà ông bà giỏi, ngồi làm cùng chứ không đứng xem, và hỏi cách làm thay vì sửa lại sau lưng. Một buổi chiều đánh cờ với ông, một buổi sáng nhặt rau với bà mỗi tuần thường làm ông bà vui hơn mọi lời hỏi thăm.

Tình huống giả định: chị F hai mươi bốn tuổi, đi làm ở thành phố và ở cùng ông bà nội. Ông tám mươi, bà bảy mươi bảy. Bố mẹ chị dặn "đừng để ông bà làm gì cả". Chị làm đúng như vậy, và sau ba tháng nghe bà nói với hàng xóm: "Già rồi, ở nhà như cái bóng, chẳng ai cần." Phần dưới là cách chị đổi lại.

Vì sao làm hộ hết lại khiến ông bà buồn

Con cháu thương ông bà thường nghĩ thương là để ông bà nghỉ. Nhưng với người đã quen làm lụng cả đời, bị rút hết việc nghĩa là bị rút luôn chỗ đứng trong nhà. Ông từng là người sửa mọi thứ hỏng, bà từng là người lo bữa ăn cho cả họ. Khi không còn việc gì để làm, ông bà ngồi một góc, nhìn con cháu bận rộn và cảm thấy mình đang làm phiền.

Câu "già rồi, chẳng ai cần" là một lời than rất phổ biến ở người lớn tuổi sống cùng con cháu. Nó không phải lời trách, mà là nỗi buồn không biết nói thế nào. Người nghe nên hiểu: ông bà cần được nhờ, không chỉ được chăm.

Chị F để ý thêm: hôm nào nhà có người nhờ bà xem giúp nồi canh, bà nói nhiều hơn hẳn trong bữa tối. Hôm nào ông được hỏi cách sửa cái vòi nước, ông ra xem tận nơi dù chân đã chậm. Những lúc đó ông bà không thấy mình già, mà thấy mình đang góp phần. Thời gian bên ông bà vì vậy không nên chỉ là ngồi hỏi han, mà nên là ngồi làm một việc cùng nhau.

Việc vừa sức và việc nên đổi cách

Chọn việc phải tính sức khoẻ và an toàn. Chị F hỏi lại bố mẹ và hỏi chính ông bà xem bác sĩ có dặn gì, rồi chia việc thành hai nhóm:

Việc hợp để làm cùngViệc nên đổi cách hoặc làm thay
Nhặt rau, bóc tỏi, ngồi ghế thấp có tựaNgồi xổm lâu dưới sàn: đổi sang ghế thấp
Gấp quần áo, xếp khănPhơi đồ trên cao: cháu phơi, bà đưa đồ
Chỉ cách sửa đồ, cầm đèn soi, đưa dụng cụTrèo thang thay bóng đèn: cháu làm, ông chỉ
Tưới mấy chậu cây ở hiên, nhổ cỏ chậuBê chậu cây to: hai người cùng bê hoặc cháu bê
Đánh cờ, dạy cháu một ván cờ thếĐứng bếp lửa lâu: bà nêm, cháu đứng bếp
Muối dưa, làm món quen, nêm nếmĐi chợ một mình xa nhà: đi cùng

Nếu ông bà có bệnh đang theo dõi, chỉ ghi đúng điều bác sĩ đã dặn vào sổ người thân, ví dụ "bà không nên cúi lâu", "ông cần nghỉ sau ba mươi phút". Khi không chắc thì hỏi lại ông bà hoặc người đưa ông bà đi khám, đừng tự đoán.

Một tuần với ông bà, chia ra thế nào

Chị F đi làm cả tuần nên không thể ở bên ông bà nhiều. Chị chọn những khe giờ cố định:

  1. Sáng thứ Bảy, tám giờ, ngồi nhặt rau với bà ở hiên trước khi nấu bữa trưa. Khoảng ba mươi phút. Chị không mang điện thoại ra hiên.
  2. Chiều thứ Bảy, bốn giờ đến năm giờ, đánh cờ với ông trên bậc cửa, chỗ ông vẫn ngồi nhìn ra ngõ. Chị không biết chơi cờ tướng, nên chính việc nhờ ông dạy là lý do để ngồi.
  3. Sáng Chủ nhật, cùng ông tưới cây và nhổ cỏ mấy chậu ở hiên, mười lăm phút.
  4. Tối thứ Tư, sau giờ làm, gấp quần áo cùng bà trong phòng khách, vừa gấp vừa nghe bà kể chuyện.
  5. Mỗi tháng một lần, nhờ ông sửa một món đồ trong nhà mà chị vẫn hay làm hỏng, như cái kẹp phơi, cái ghế lỏng chân, cái quạt kêu.

Giữ đúng giờ quan trọng hơn giữ lâu. Ông bà sống theo nhịp ngày rất đều. Khi biết chiều thứ Bảy cháu sẽ ra đánh cờ, ông ngồi chờ từ bốn giờ kém, bày sẵn bàn cờ. Hôm nào chị bận, chị báo từ trưa: "Ông ơi, chiều nay cháu đi đám cưới bạn, mai cháu đánh bù với ông nhé."

Nếu nhà có anh chị em khác cùng ở, có thể chia nhau: người giữ chiều thứ Bảy với ông, người giữ sáng Chủ nhật với bà. Ông bà không cần cả nhà vây quanh một lúc, mà cần biết tuần nào cũng có người ngồi với mình vào một giờ quen. Lịch chia nhau ghi vào nhóm Zalo của mấy anh chị em, ai bận thì nhờ người khác thế.

Câu nói để ông bà nhận lời

Lời nhờ ông bà phải nghe như nhờ thật, không nghe như "cho ông bà có việc làm". Người lớn tuổi rất tinh, nhận ra ngay khi mình đang được dỗ.

Nói với ông: "Ông dạy cháu chơi cờ đi ông, ở công ty mấy anh chơi mà cháu chẳng biết đi nước nào." Có lý do cụ thể, có chút thật thà về chỗ mình kém, ông sẽ nhận lời ngay.

Nói với bà: "Bà ơi, cháu nhặt rau muống toàn để lại cọng già, bà ngồi chỉ cháu với." Hoặc: "Món dưa cải bà muối năm ngoái ngon quá, tuần này bà dạy cháu muối một vại nhé."

Khi ông làm chậm hoặc làm chưa khéo như xưa, đừng giành lấy. Nói: "Ông cứ từ từ, cháu cầm đèn cho ông."

Bố mẹ gọi về dặn đừng để ông bà làm gì, chị F nhắn lại: "Con chỉ nhờ ông bà những việc nhẹ ngồi một chỗ thôi, có gì con báo bố mẹ ngay." Một tin nhắn như vậy giúp cả nhà hiểu ý nhau, không ai nghĩ cháu đang để ông bà làm lụng.

Nói dở và nói được

Một số câu nói vô tình làm ông bà thấy mình vướng víu:

Nói dởNói được
"Ông để đấy, ông làm hỏng bây giờ.""Ông chỉ cháu chỗ nào cần vặn, cháu vặn cho."
"Bà ngồi nghỉ đi, việc này của bọn cháu.""Bà nêm giúp cháu, cháu nêm không ra vị của bà."
Sửa lại rau bà nhặt ngay trước mặtĐể nguyên, lúc rửa tự nhặt lại phần sót
"Ông chơi cờ thì để cháu thắng cho vui."Chơi thật, thua thì hỏi ông nước nào mình đi sai
"Già rồi thì ai chẳng thế.""Hồi ông bằng cháu, ông sửa được những gì?"

Cái không cần làm: không cần biến mỗi buổi thành buổi học nghề nghiêm túc, không cần ghi chép mọi lời ông bà dạy, không cần đăng ảnh lên mạng. Ông bà vui vì có người ngồi cùng, chứ không vì được nhiều người biết.

Cũng không cần lúc nào cũng có cả ông lẫn bà. Ông thích đánh cờ yên lặng, bà thích vừa làm vừa nói. Ngồi riêng với từng người cho hợp tính, thay vì gom cả hai vào một việc cho tiện. Chị F từng rủ bà ngồi xem hai ông cháu đánh cờ, bà ngồi được mười phút rồi đi vào bếp, vì việc đó không phải của bà.

Nghe chuyện cũ trong lúc tay đang làm

Phần quý nhất của những buổi làm cùng ông bà không phải rổ rau hay ván cờ, mà là những câu chuyện bật ra giữa chừng. Người lớn tuổi ít khi ngồi xuống kể chuyện đời mình theo yêu cầu. Hỏi thẳng "ông kể chuyện hồi trẻ đi" thường chỉ nhận về câu "có gì mà kể". Nhưng khi tay đang làm, một câu hỏi nhỏ gắn với việc trước mắt lại mở ra cả buổi chiều.

Đang nhặt rau, chị F hỏi: "Hồi bà còn ở quê, nhà mình trồng rau gì hả bà?" Bà kể về mảnh vườn sau nhà, về con mương, về những năm mất mùa phải đổi rau lấy gạo. Đang đánh cờ, chị hỏi: "Ai dạy ông chơi cờ đầu tiên?" Ông kể về người bạn cùng đơn vị, chơi cờ vẽ trên nắp hộp, và từ đó kể sang những năm xa nhà.

Mấy điều chị F học được khi nghe: đừng cắt ngang để sửa chi tiết năm tháng, đừng vội hỏi sang chuyện khác khi ông bà dừng lại, vì đôi khi ông bà dừng để nhớ. Chuyện nào ông bà kể đi kể lại nhiều lần, cứ nghe như lần đầu, vì đó thường là chuyện quan trọng nhất với họ. Chuyện nào ông bà dặn "đừng kể với ai", không ghi vào sổ, không kể lại cho ai, kể cả bố mẹ mình.

Ghi gì vào sổ và việc làm tiếp

Sau mỗi buổi, chị F ghi vài dòng vào sổ người thân. Ví dụ: ông thích đi pháo đầu, ông kể hồi trẻ thắng cả xã một trận cờ; bà nói rau muống mùa này nhiều cọng già, muốn mua rau ở chợ quê; bà khen chiếc ghế thấp vừa lưng. Những dòng này giúp chị biết chọn chiếc ghế mới cho bà khi ghế cũ hỏng, hay rủ ông đi xem một trận cờ ở sân chơi đầu phường.

Sau một tháng, nhìn lại xem ông bà có chờ những khe giờ đó không. Ông bày bàn cờ sẵn, bà để dành rổ rau, đó là dấu hiệu nếp đã sống. Sau vài tháng, chị F thấy bà không còn nói câu "chẳng ai cần" với hàng xóm nữa, thay vào đó bà khoe cháu muối dưa chưa khéo nhưng chịu học.

Về lâu dài, sức ông bà sẽ yếu đi, việc sẽ nhẹ dần. Nhặt rau đổi thành ngồi nhìn cháu nhặt và chỉ, đánh cờ đổi thành ván ngắn. Đừng cắt hẳn việc khi ông bà yếu, chỉ thu nhỏ lại. Nếu thấy ông bà lú lẫn bất thường, quên những việc vừa làm, hoặc ngã, hãy đưa đi khám sớm. Những buổi làm cùng hằng tuần cũng là lúc cháu nhận ra sớm nhất các thay đổi đó, vì cháu thấy ông bà làm một việc quen mỗi tuần và biết lúc nào nó khác đi.

Câu hỏi thường gặp

Bố mẹ dặn không để ông bà làm gì thì có nên nghe?

Nên hiểu ý bố mẹ là lo cho sức khoẻ ông bà. Hãy chọn những việc nhẹ, ngồi một chỗ, ông bà đã quen tay, và báo cho bố mẹ biết mình đang làm gì cùng ông bà. Khi cả nhà thấy ông bà vui hơn, bố mẹ thường đồng ý.

Ông bà làm chậm, làm không khéo thì có nên làm hộ?

Không nên giành lấy việc giữa chừng. Hãy làm cùng, cầm đèn, đưa dụng cụ, và chỉ thay ông bà ở phần nguy hiểm như trèo cao hay bê nặng. Sửa lại sau lưng thì được, nhưng đừng sửa ngay trước mặt.

Không biết chơi cờ tướng thì có ngồi với ông được không?

Được, và đó chính là lý do tốt để ngồi. Nhờ ông dạy từ cách đi quân, chơi thật và hỏi lại những nước mình đi sai. Người lớn tuổi thường thích dạy hơn thích thắng.

Ông bà có bệnh thì chọn việc thế nào cho an toàn?

Hỏi lại ông bà hoặc người hay đưa ông bà đi khám xem bác sĩ đã dặn gì, ghi đúng lời dặn đó vào sổ. Chọn việc ngồi, nhẹ, ngắn, có nghỉ giữa chừng. Nếu thấy mệt bất thường hoặc ngã thì đưa đi khám ngay.

Đi làm cả tuần thì nên dành thời gian cho ông bà lúc nào?

Chọn vài khe giờ cố định vào cuối tuần và một buổi tối giữa tuần, mỗi lần ba mươi phút đến một tiếng. Giữ đúng giờ hẹn quan trọng hơn ở lâu. Hôm bận thì báo trước và hẹn bù cụ thể.

Làm sao biết ông bà thật sự vui chứ không chiều cháu?

Nhìn xem ông bà có tự chuẩn bị trước cho buổi làm cùng không, như bày sẵn bàn cờ hay để dành rổ rau. Nghe xem ông bà có kể với người khác về những buổi đó không. Đó là dấu hiệu ông bà chờ chứ không chỉ chiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138