Muốn gọi video với ông bà ở quê mà ông bà nói được nhiều hơn câu "ăn cơm chưa", hãy gọi vào giờ cố định ông bà rảnh, chuẩn bị trước một chuyện cụ thể để hỏi hoặc để khoe, cầm máy cho ông bà nhìn thấy rõ mặt cháu, và nhờ ông bà dẫn đi xem một thứ ở nhà như vườn rau, con gà, cây bưởi. Khi cuộc gọi có một việc để làm cùng, ông bà quên mình đang nói chuyện qua máy và kể chuyện như ngồi cạnh nhau.
Ví dụ giả định: nhà anh M ở thành phố, ông bà nội ở quê. Mỗi tối Chủ nhật cả nhà gọi video, nhưng cuộc gọi thường chỉ kéo dài ba phút: ông bà hỏi cháu ăn chưa, cháu nhỏ ngồi im, rồi ông bảo "thôi tắt máy cho đỡ tốn tiền". Anh M đổi vài thứ nhỏ, và giờ cuộc gọi kéo dài nửa tiếng mà ông bà vẫn tiếc lúc tắt.
Vì sao cuộc gọi với ông bà hay ngắn
Ông bà ở quê thường không quen gọi video. Màn hình nhỏ, tiếng nhỏ, hình hay giật, ông bà không biết nhìn vào đâu, cứ ghé tai vào máy như gọi thoại. Nhìn thấy mặt mình ở góc màn hình cũng làm nhiều người già ngại. Và nhiều ông bà vẫn nghĩ gọi điện là tốn tiền, nên nói nhanh cho xong.
Phía con cháu cũng có lý do. Cháu nhỏ không biết nói gì với ông bà, vì không có chuyện chung, lại nghe giọng quê của ông bà chưa quen. Bố mẹ cầm máy hỏi những câu quen thuộc, nhận những câu trả lời quen thuộc. Không ai chuẩn bị gì, nên cuộc gọi chỉ còn là nghi thức hỏi thăm.
Có một chi tiết ai làm cháu ở xa lâu mới để ý: ông bà rất thích nhìn, nhiều hơn thích nói. Ông bà muốn nhìn cháu cao lên bao nhiêu, nhìn nhà cửa của con, nhìn con cháu ăn gì. Một cuộc gọi mà cháu chỉ ngồi im trước máy là cuộc gọi ông bà không biết nhìn gì. Một cuộc gọi mà cháu cầm máy chạy đi khoe cái cây mới trồng ngoài ban công là cuộc gọi ông bà nhớ cả tuần.
Chuẩn bị trước cuộc gọi
Chỉ cần mười phút chuẩn bị là cuộc gọi khác hẳn. Cách nhà anh M làm:
- Chọn giờ cố định ông bà rảnh, ví dụ sáu rưỡi tối Chủ nhật, sau khi ông bà ăn cơm, trước giờ thời sự. Giờ cố định làm ông bà chờ được và chuẩn bị được, có khi bà còn thay áo đẹp.
- Lần về quê gần nhất, cài sẵn máy cho ông bà: chữ to, âm lượng lớn, đặt ảnh đại diện của con cháu dễ nhận ra, tập cho ông bà chỉ một thao tác là bấm nút xanh để nghe. Dán một miếng băng dính nhỏ màu đỏ cạnh nút đó nếu cần.
- Trước cuộc gọi, mở trang sổ của ông bà xem lần trước ông bà kể chuyện gì: con gà mái ấp trứng, cây bưởi ra hoa, bà đau chân. Chọn một chuyện để hỏi tiếp.
- Chuẩn bị một thứ để khoe: bức tranh cháu vẽ, bài hát cháu mới thuộc, món ăn vừa nấu, cái răng cháu mới rụng. Ông bà thích nhìn hơn thích nghe kể.
- Ngồi chỗ đủ sáng, ánh sáng chiếu vào mặt chứ không sau lưng, giữ máy ngang tầm mắt. Ông bà mắt kém, nhìn thấy rõ mặt cháu là đã vui.
Đừng chuẩn bị quá nhiều tiết mục như một buổi biểu diễn. Một chuyện để hỏi, một thứ để khoe là đủ. Phần còn lại để cuộc gọi tự đi.
Câu mở chuyện theo từng vai
Con hỏi bố mẹ già, tiếp chuyện lần trước: "Mẹ ơi, con gà mái tuần trước ấp trứng nở chưa mẹ? Mẹ cầm máy ra chuồng cho cháu xem với." Câu này cho mẹ một việc để làm, và ông bà sẽ tự kể chuyện con gà, chuyện chuồng mới, chuyện nhà hàng xóm.
Cháu lớn nói với ông: "Ông ơi, cháu đang học làm vườn trên ban công, cây ớt cháu trồng bị vàng lá, ông xem giùm cháu sao vậy." Hỏi ông một điều ông biết là cách tốt nhất để ông nói nhiều.
Cháu nhỏ, được bố mẹ gợi ý trước: "Bà ơi, cháu vẽ con mèo nhà bà nè, bà xem có giống không." Một câu ngắn, một thứ để giơ lên, đủ để bà khen và hỏi tiếp.
Khi ông bà định tắt máy vì sợ tốn tiền: "Ông ơi, gọi bằng mạng không tốn thêm tiền đâu ông, ông cứ nói lâu thoải mái." Nói một lần, nhắc lại vài lần, ông bà sẽ yên tâm hơn.
Khi ông bà nói nhỏ quá hoặc ghé tai vào máy: "Bà ơi, bà cầm máy ra xa một chút, nhìn vào màn hình là thấy cháu, cháu nghe bà rõ mà."
Để cháu nhỏ nói chuyện thật với ông bà
Cho cháu một vai trước cuộc gọi. Trẻ ngồi im vì không biết nói gì. Trước khi gọi, hỏi cháu muốn khoe ông bà cái gì tuần này. Cháu cầm sẵn món đó trong tay. Món gì cũng được: con ốc nhặt ở công viên, tờ giấy khen, đôi giày mới. Trẻ có thứ để giơ lên là có chuyện để nói.
Đặt câu hỏi cho cháu hỏi ông bà. Gợi cho cháu hỏi: "Ông ơi hồi nhỏ ông có nuôi chó không?" Trẻ thích nghe ông bà kể chuyện động vật, chuyện hồi nhỏ của bố mẹ.
Đừng bắt cháu chào hỏi theo bài. Câu "con chào ông bà đi, nói con nhớ ông bà đi" làm trẻ ngượng và lí nhí. Để cháu nói theo cách của cháu.
Ngắn với trẻ nhỏ. Trẻ nhỏ chỉ ngồi được năm mười phút. Cho cháu nói trước, rồi để cháu đi chơi, người lớn nói chuyện tiếp. Đừng ép cháu ngồi tới hết cuộc gọi.
Cho ông bà nhìn cháu sinh hoạt. Có khi chỉ cần đặt máy để ông bà nhìn cháu chơi, ăn cơm, tập xe. Ông bà vẫn vui dù không ai nói gì nhiều. Có bà nội ở quê mỗi tối đều xin con dâu để máy ở góc phòng khách lúc cháu tập đọc, bà ngồi nghe tới khi cháu đọc xong, rồi bảo "thôi bà đi ngủ".
Cho ông bà gọi được cho cháu, không chỉ chờ cháu gọi
Hầu hết các nhà, cuộc gọi luôn đi một chiều: con cháu gọi về, ông bà nghe. Ông bà nhớ cháu giữa tuần cũng không dám gọi, vì sợ cháu đang học, con đang làm, sợ làm phiền. Có bà ngồi cầm điện thoại cả buổi tối mà không bấm, chờ tới Chủ nhật.
Nói rõ với ông bà rằng ông bà gọi lúc nào cũng được, và cho ông bà một khung giờ chắc chắn con cháu rảnh: "Bà ơi, tối nào sau tám giờ cả nhà con cũng ở nhà, bà nhớ cháu thì cứ bấm gọi, không ai bận đâu bà." Câu có giờ cụ thể giúp ông bà dám gọi hơn câu "lúc nào cũng được" chung chung.
Khi ông bà gọi mà mình đang bận thật, đừng tắt máy im lặng. Nghe máy và nói ngắn: "Ông ơi con đang đi đường, mười phút nữa con gọi lại ông nhé." Rồi gọi lại đúng hẹn. Một lần bị tắt máy không lời giải thích có thể làm ông bà không dám gọi nữa trong nhiều tháng.
Ghi vào sổ những lần ông bà tự gọi: vào giờ nào, vì chuyện gì. Ông gọi để khoe quả bưởi đầu mùa, bà gọi vì nằm mơ thấy cháu ốm. Những cuộc gọi ông bà chủ động nói về ông bà nhiều hơn mọi cuộc gọi cháu gọi về, và cho bạn biết ông bà đang vui, đang nhớ hay đang lo điều gì.
Sai hay gặp khi gọi video cho ông bà
Những điều dưới đây làm cuộc gọi ngắn đi, hoặc làm ông bà ngại gọi lần sau.
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Gọi bất chợt vào giờ ông bà đang ăn, đang ngủ trưa | Gọi vào giờ cố định đã hẹn |
| Cả nhà chen nhau trước máy, nói cùng lúc | Từng người nói, người lớn nói sau cháu |
| Vừa gọi vừa làm việc khác, nhìn đi chỗ khác | Nhìn vào màn hình, ông bà thấy được mình đang nghe |
| Sửa ông bà cầm máy sai, bấm sai, giọng bực | Chỉ chậm từng bước, lần về thì tập lại trực tiếp |
| Chỉ hỏi "ăn cơm chưa, khoẻ không" | Hỏi tiếp một chuyện lần trước ông bà kể |
Cái KHÔNG cần làm: không cần gọi mỗi ngày nếu ông bà thấy phiền, không cần ép ông bà phải gọi video nếu ông bà thích gọi thoại hơn. Có ông bà nghe rõ hơn khi chỉ nghe tiếng. Không cần dạy ông bà dùng mọi tính năng; một nút bấm nghe là đủ. Cũng không cần chụp màn hình cuộc gọi đăng lên mạng; nhiều ông bà ngại hình mình xuất hiện ở đó, hỏi trước nếu muốn giữ một tấm ảnh làm kỷ niệm.
Nghe gì sau cuộc gọi, ghi gì vào sổ
Gọi video còn là cách để ý ông bà từ xa. Sau mỗi cuộc gọi, ghi vào trang sổ của ông bà vài dòng: ông bà kể chuyện gì, ai trong làng được nhắc tới, ông bà có than gì không, nhà cửa nhìn qua máy có gì khác. Ví dụ "Chủ nhật, bà kể đau chân không ra vườn được, ông vui vì bưởi sai quả".
Để ý những thay đổi qua nhiều tuần: ông bà nhìn gầy đi, nói chậm hơn, hay hỏi lại, ít muốn gọi. Ghi lại với ngày tháng. Nếu thấy thay đổi kéo dài, báo bố mẹ hoặc người thân ở gần ông bà để đưa ông bà đi khám, không tự đoán bệnh qua màn hình.
Một tuần sau, nhắc lại chuyện ông bà kể: "Bà ơi, chân bà đỡ chưa, tuần này bà ra vườn được chưa?" Một tháng sau, đọc lại sổ và chọn một thứ ông bà nhắc nhiều để mang về lần sau, có thể là hạt giống bà muốn trồng, hay chỉ là một buổi ngồi ngoài hiên với ông. Sau một năm, bạn sẽ thấy những cuộc gọi Chủ nhật đã thành một sợi dây giữ cả nhà gần nhau, dù cách xa cả trăm cây số.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà không biết dùng điện thoại thông minh thì gọi video thế nào?
Lần về quê, cài sẵn mọi thứ và tập cho ông bà đúng một thao tác bấm nghe. Nhờ người thân ở gần giúp lúc đầu. Nếu ông bà vẫn ngại, gọi thoại thường vẫn tốt, quan trọng là đều đặn.
Nên gọi cho ông bà bao lâu một lần?
Mỗi tuần một lần vào giờ cố định là nhịp nhiều nhà thấy hợp, cộng thêm một cuộc gọi ngắn khi có chuyện vui. Ông bà thích sự đều đặn, vì có cái để chờ.
Cháu nhỏ không chịu nói chuyện với ông bà thì làm sao?
Cho cháu chuẩn bị một thứ để khoe và một câu hỏi để hỏi ông bà. Đừng ép cháu chào hỏi theo bài hay ngồi lâu. Để cháu nói trước rồi đi chơi, ông bà vẫn vui khi được nhìn cháu.
Qua video thấy ông bà có vẻ mệt thì nên làm gì?
Hỏi nhẹ ông bà về việc ăn ngủ, đi lại trong tuần. Ghi lại và báo người thân ở gần để ghé thăm. Nếu mệt kéo dài hoặc có gì bất thường, đưa ông bà đi khám để bác sĩ xem.
Ông bà hay tắt máy sớm vì sợ tốn tiền thì nói sao?
Giải thích nhẹ nhàng rằng gọi qua mạng không tốn thêm tiền, và nhắc lại vài lần. Nói thêm rằng con cháu là người gọi, ông bà chỉ cần nghe, để ông bà yên tâm nói lâu hơn.