Nói chuyện với bố ít nói dễ nhất khi hai bố con đang cùng làm một việc bằng tay, như cuốc đất, sửa xe, sơn cổng, chứ không phải khi ngồi đối diện chờ bố mở lời. Bố ít nói thường không ngại con, chỉ là không quen nói về mình; khi tay có việc và câu hỏi xoay quanh việc đó, bố sẽ nói nhiều hơn bạn nghĩ, và qua đó bạn hiểu bố đang nghĩ gì.
Ví dụ giả định: anh C hai mươi tám tuổi, gọi về nhà mỗi tuần. Bố nghe máy, hỏi "khoẻ không, ăn cơm chưa", rồi "đây, nói chuyện với mẹ mày". Lần về quê dịp nghỉ dài, anh đề nghị cùng bố làm lại luống rau sau nhà, và trong hai buổi chiều cuốc đất, anh nghe bố kể chuyện nhiều hơn cả năm qua điện thoại.
Bố ít nói không có nghĩa là bố không muốn nói
Nhiều ông bố lớn lên trong thời mà đàn ông được dạy làm nhiều, nói ít, không than. Bố không được tập hỏi han, không có thói quen kể chuyện mình. Khi con gọi, bố thấy không biết nói gì ngoài hỏi ăn ngủ, và chuyển máy cho mẹ vì nghĩ mẹ nói chuyện hay hơn. Đó là ngại, không phải lạnh nhạt.
Có một chi tiết nhiều người con nhận ra muộn: bố ít nói với con, nhưng lại kể về con với người khác rất nhiều. Hàng xóm biết con đổi việc trước cả khi bạn kể với bố, vì mẹ kể với bố và bố kể ở quán nước đầu ngõ. Bố quan tâm, chỉ là không biết cách nói thẳng với con.
Cũng có ông bố ít nói vì đang mệt, đang lo một chuyện gì đó, hoặc vì trong nhà từng có những lần cãi nhau làm bố chọn im lặng cho yên. Nếu bố bỗng ít nói hơn hẳn trước đây, ăn ít, ngủ kém, không còn hứng với việc bố từng thích kéo dài nhiều tuần, đó là chuyện cần để ý thật sự, cần đưa bố đi khám hoặc gặp bác sĩ, và có người ở bên bố nhiều hơn. Bài này nói về những ông bố vốn ít nói, chứ không phải những thay đổi như vậy.
Tìm việc làm chung trước khi tìm chuyện để nói
Chọn việc bố thạo. Bố biết sửa xe thì nhờ bố xem cái xe kêu lạch cạch. Bố trồng rau thì xin cùng bố làm luống mới. Khi bố là người biết, bố sẽ chỉ, sẽ giải thích, và lời tự nhiên chảy ra. Đừng chọn việc bạn giỏi hơn bố, như cài đặt điện thoại, vì bố sẽ thấy mình kém và im lặng.
Làm cạnh nhau, không đối diện. Hai người đứng cạnh nhau nhìn về một thứ dễ nói hơn hai người ngồi nhìn mặt nhau. Đó là lý do nhiều ông bố nói chuyện trên xe, lúc câu cá, lúc ngồi xổm cạnh cái máy bơm.
Đủ dài. Mười phút thì chưa đủ để bố mở lời. Một buổi chiều hai ba tiếng, có lúc im lặng, có lúc nghỉ uống nước, mới là lúc chuyện bắt đầu. Anh C mất gần một tiếng đầu chỉ nghe bố nói về độ ẩm của đất, rồi tới lúc nghỉ, bố tự kể chuyện năm xưa bố làm phụ hồ.
Chấp nhận im lặng. Im lặng khi làm chung không phải ngượng. Đừng cố lấp bằng điện thoại hay câu hỏi liên tục. Với bố ít nói, ngồi cạnh nhau im lặng một lúc cũng là một kiểu gần.
Câu hỏi cụ thể mở lời được với bố
Bố ít nói rất khó trả lời câu hỏi rộng như "dạo này bố thế nào". Câu trả lời sẽ là "bình thường". Câu hỏi cụ thể, về thứ bố làm hằng ngày, thì bố trả lời được. Con trai hỏi bố khi đang cuốc đất: "Bố ơi, luống này bố định trồng gì, sao bố để cách xa vậy?" Bố sẽ giải thích, và từ giải thích sang kể chuyện chỉ cách một bước.
Con gái gọi điện cho bố vào buổi tối: "Bố, con hỏi bố cái này, xe con đi tới đèn đỏ hay bị tắt máy, bố bảo con nên xem chỗ nào?" Nhờ bố một việc bố giỏi là cách tốt nhất để bố có chuyện nói mà không ngại.
Khi bố đang xem bóng đá hay thời sự: "Bố, trận tối qua bố thấy đội nào đá hay hơn?" Bạn không cần hiểu bóng đá, chỉ cần để bố nói về thứ bố thích. Ghi lại đội bố thích vào sổ, lần sau hỏi tiếp.
Hỏi về bạn bè của bố: "Dạo này chú D còn sang uống trà với bố không bố?" Câu này cho bố kể chuyện người khác, mà qua đó bạn biết bố đang vui hay đang buồn vì chuyện gì.
Khi muốn bố nói về mình, hỏi qua việc cũ: "Hồi bố làm ở xưởng, việc nào bố thấy mệt nhất?" Câu có chữ "việc nào" dễ trả lời hơn câu có chữ "cảm thấy".
Cuộc gọi cho bố: ngắn, đúng giờ, có một chuyện
Không phải ai cũng về nhà được thường xuyên. Với bố ít nói, cuộc gọi cũng cần cách làm riêng:
- Gọi riêng cho bố, vào lúc mẹ không đứng cạnh. Khi có mẹ, bố sẽ nhường lời. Buổi sáng sớm khi bố đang tưới cây, hay buổi trưa sau bữa cơm, là lúc nhiều ông bố rảnh và dễ nói.
- Chuẩn bị trước một chuyện cụ thể để hỏi, lấy từ trang sổ của bố: cây ổi ra quả chưa, cái máy bơm đã sửa chưa, chú D khỏi ốm chưa.
- Gọi ngắn thôi, năm đến mười phút. Bố ít nói thường thấy áp lực với cuộc gọi dài. Cuộc gọi ngắn mà đều đặn, mỗi tuần một lần cùng một khung giờ, làm bố quen và có khi tự chờ.
- Kết thúc bằng một câu hẹn nhỏ: "Thôi bố đi nghỉ đi, tuần sau con gọi hỏi tiếp chuyện cây ổi nhé." Câu hẹn cho bố một lý do để nhớ và để kể ở lần sau.
- Sau cuộc gọi, ghi một dòng vào sổ: bố nói gì, chuyện gì bố nói lâu nhất. Chuyện bố nói lâu nhất là chuyện bố thích.
Sau vài tháng, nhiều người con thấy bố bắt đầu tự gọi lại, thường với một lý do rất nhỏ như "cây ổi chín rồi đấy". Đó là cách bố nói nhớ con.
Trang sổ của bố: ghi gì để lần sau có chuyện nói
Với bố ít nói, mỗi câu bố nói ra đều quý vì hiếm. Sau mỗi lần về hay mỗi cuộc gọi, ghi vào trang của bố những mục sau, chỉ vài chữ mỗi mục:
- Việc bố đang làm dở. Luống rau mới, cái mái tôn cần thay, cái xe đạp bố đang sửa cho cháu. Đây là kho câu hỏi cho những cuộc gọi tiếp theo.
- Người bố hay nhắc. Chú D uống trà buổi sáng, ông bạn cùng đi bộ đội, người anh họ ở tỉnh khác. Ghi tên và chuyện gần nhất bố kể về họ.
- Thứ bố thích mà không nói. Loại trà bố hay pha, đội bóng bố theo, giờ bố nghe đài. Những thứ này thường mẹ kể, không phải bố.
- Chuyện bố nói lâu nhất. Trong một buổi, chuyện nào làm bố nói liền mười phút, đó là chuyện bố thích, nên quay lại.
- Chuyện bố gạt đi. Chuyện nào bố đáp "thôi, nói làm gì", ghi lại để lần sau đừng mở lời bằng chuyện đó.
- Điều bác sĩ đã dặn bố, nếu bố hay mẹ kể. Chỉ ghi đúng lời dặn, để lần sau hỏi bố đã đi tái khám chưa, không tự đoán thêm.
Đừng ghi những chuyện bố kể riêng và dặn không nói với ai, kể cả với mẹ. Bố ít nói mà đã kể riêng với bạn là bố tin bạn, và mất niềm tin đó thì rất khó lấy lại. Trang sổ chỉ để bạn nhớ mà hỏi han, không phải để kể lại cho người khác hay mang ra bàn trong nhóm anh chị em.
Sai hay gặp khi cố nói chuyện với bố
Những cách dưới đây làm bố càng khép lại, dù người con chỉ muốn gần bố hơn.
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| "Sao bố chẳng bao giờ nói chuyện với con?" | Rủ bố cùng làm một việc, để chuyện tự đến |
| Hỏi dồn "bố có vui không, bố có buồn không" | Hỏi về việc bố làm, cây bố trồng, bạn bè của bố |
| So bố với bố của bạn khác hay nói chuyện | Chấp nhận cách bố quan tâm theo kiểu của bố |
| Gọi đúng lúc bố đang ăn hay đang xem thời sự | Gọi vào khung giờ bố rảnh, cố định hằng tuần |
| Kể với cả nhà rằng bố khó nói chuyện | Giữ cách mình gần bố là chuyện riêng của hai bố con |
Cái KHÔNG cần làm: không cần biến bố thành người nói nhiều. Mục tiêu không phải là bố nói chuyện như mẹ, mà là bạn hiểu bố hơn. Có những ông bố cả đời chỉ nói "ừ", "được", nhưng lại sửa xe cho con lúc nửa đêm. Biết đọc những việc đó cũng là nghe bố. Cũng không cần ép bố gọi video nếu bố ngại nhìn mặt mình trên màn hình; nhiều ông bố nói chuyện thoải mái hơn hẳn khi chỉ nghe giọng, tay vẫn đang làm việc khác.
Đọc tình cảm của bố qua việc bố làm
Bố ít nói thường thể hiện bằng việc. Bố kiểm lốp xe trước khi con đi xa. Bố để dành túi cam ngon nhất cho con mang lên thành phố. Bố hỏi mẹ "nó có đủ tiền không" thay vì hỏi con. Ghi những việc đó vào sổ của bố, vì đó là cách bố nói "bố thương con".
Khi thấy bố làm một việc như vậy, đáp lại bằng một câu ngắn, cụ thể: "Con cảm ơn bố đã thay dầu xe cho con, xe đi êm hẳn." Không cần nói dài. Bố ít nói ngại nghe những lời cảm ơn hoa mỹ, nhưng thích biết việc mình làm có ích.
Một tuần sau khi về nhà, gọi và nhắc lại một chuyện bố đã kể trong buổi làm vườn. Một tháng sau, xem lại sổ: bố kể những chuyện gì, chuyện nào bố nhắc lại. Sau một năm, bạn sẽ có một danh sách những thứ bố thích nói tới, đủ để không bao giờ phải hỏi "dạo này bố thế nào" nữa.
Câu hỏi thường gặp
Bố ít nói và hay cáu thì nên bắt chuyện thế nào?
Chọn lúc bố vui và rảnh, bắt đầu bằng một việc nhờ bố giúp hoặc chuyện bố thích. Tránh hỏi những chuyện dễ làm bố cáu như tiền bạc hay chuyện cũ trong nhà ở lần đầu. Nếu bố cáu, dừng lại và quay lại chuyện khác.
Con gái có khó gần bố ít nói hơn con trai không?
Không hẳn, tuỳ từng nhà. Con gái vẫn rủ bố làm việc chung được, như sơn lại cái ghế, đi chợ cây, hay nhờ bố dạy sửa một thứ trong nhà. Quan trọng là việc bố thạo và hai bố con có thời gian đủ dài bên nhau.
Bố chỉ hỏi ăn cơm chưa rồi chuyển máy cho mẹ thì làm sao?
Gọi riêng cho bố lúc mẹ không ở cạnh, và chuẩn bị sẵn một chuyện cụ thể để hỏi. Cuộc gọi ngắn với một câu hỏi về việc bố đang làm thường giữ bố lâu hơn câu hỏi thăm chung chung.
Bố bỗng ít nói hơn hẳn trước đây thì có đáng lo không?
Nếu sự thay đổi kéo dài nhiều tuần, kèm ăn ít, ngủ kém, không còn hứng với việc từng thích, nên đưa bố đi khám và hỏi bác sĩ. Ở bên bố nhiều hơn, gọi thường hơn, và báo cho người thân ở gần để cùng để ý.
Có nên nhờ mẹ nói giúp với bố không?
Có thể hỏi mẹ dạo này bố có chuyện gì, vì mẹ hiểu bố nhất. Nhưng những chuyện của hai bố con thì nên tự nói với bố, để bố biết con muốn nói chuyện với chính bố chứ không phải nhắn qua người khác.