Bận đi làm vẫn có thời gian cho con nếu bạn thôi chờ một buổi rảnh lớn và nhặt lấy những khe giờ đã có sẵn trong tuần: mười lăm phút ăn sáng cùng, quãng đường đưa đón, hai mươi phút đi dạo sau cơm, ngồi cạnh khi con học mà không hỏi bài, và một buổi riêng mỗi tháng có hẹn trước. Cộng lại chừng ba bốn giờ mỗi tuần, đều đặn, con cảm nhận được hơn một chuyến đi chơi lớn mỗi năm.
Tình huống giả định: chị E bốn mươi mốt tuổi, làm kế toán, cuối tháng thường về sau bảy giờ tối. Con gái mười lăm tuổi, học thêm ba buổi một tuần. Chị thấy hai mẹ con chỉ còn nói với nhau những câu "ăn chưa", "học xong chưa", và con bắt đầu trả lời bằng một chữ. Chị không thể bớt giờ làm. Phần dưới là cách chị tìm lại thời gian trong chính lịch đang có.
Con tuổi này cần gì ở thời gian với mẹ
Trẻ mười lăm tuổi không cần mẹ ngồi cạnh suốt buổi tối. Con cần biết rằng có những lúc mẹ ở đó chỉ cho con, không vừa làm việc vừa nghe, không biến cuộc nói chuyện thành buổi hỏi bài. Những lúc như vậy không cần dài, nhưng cần đều và cần có thật.
Con cũng có lịch riêng: học thêm, bạn bè, việc con thích. Thời gian chung vì vậy phải lồng vào lịch của con chứ không bắt con xếp lịch theo mẹ. Mẹ đề nghị "Chủ nhật này mẹ con mình đi đâu đó" thường nhận về câu "con có hẹn rồi". Mẹ hỏi "sáng mai mẹ chở con đi học được không" thì dễ được gật hơn.
Điều ít người để ý: trẻ lớn nói chuyện nhiều nhất ở những chỗ không phải nhìn thẳng vào nhau. Trên xe máy, trong bếp, lúc đi bộ, lúc rửa bát. Một bữa tối ngồi đối diện với câu hỏi "hôm nay ở trường có gì" thường không ra gì, trong khi mười phút ngồi sau xe mẹ lại có thể nghe cả chuyện bạn thân giận nhau.
Chị E nhớ lại hồi chính mình mười lăm tuổi: điều chị nhớ về mẹ không phải những lần được đưa đi chơi xa, mà là những buổi sáng mẹ ngồi chải tóc cho chị trước giờ đi học, mỗi lần năm phút. Thời gian với con ở tuổi này giống vậy, nhỏ mà lặp lại.
Tìm khe giờ trong một tuần
Chị E lấy giấy, kẻ bảy cột cho bảy ngày, ghi lại những lúc hai mẹ con đã ở gần nhau mà chưa dùng. Kết quả gần giống bảng dưới:
| Khe giờ có sẵn | Cách dùng |
|---|---|
| Bữa sáng 6 giờ 30, thường mỗi người ăn một lúc | Ngồi ăn cùng mười lăm phút, mẹ không xem điện thoại |
| Đưa con đi học thêm tối thứ Ba, thứ Năm | Mẹ tự chở thay vì để con đi xe ôm, mười phút mỗi chiều |
| Sau cơm tối, con thường về phòng ngay | Đi dạo hai mươi phút quanh khu hai tối mỗi tuần |
| Lúc con học bài ở bàn ăn | Mẹ ngồi đối diện làm việc của mình, không hỏi bài |
| Sáng Chủ nhật, cả nhà dậy muộn | Hai mẹ con đi chợ hoặc ăn sáng ngoài, một tiếng |
| Trong ngày, mẹ ở cơ quan | Một tin nhắn giờ nghỉ trưa, không hỏi chuyện học |
Cộng lại, chị E có hơn ba giờ mỗi tuần mà không phải bớt giờ làm. Phần khó không phải là tìm giờ, mà là giữ những khe đó không bị công việc lấn vào. Chị đặt các khe này vào lịch điện thoại như một cuộc hẹn, để khi có ai xếp họp lúc sáu rưỡi tối thứ Ba, chị thấy ngay mình đã có hẹn.
Một buổi riêng mỗi tháng, làm thế nào
Ngoài các khe nhỏ, chị E giữ một buổi riêng mỗi tháng chỉ hai mẹ con. Cách chị chuẩn bị:
- Đầu tháng hỏi con chọn ngày, ví dụ chiều thứ Bảy tuần thứ hai. Để con chọn giờ là để con thấy buổi đó thuộc về con.
- Để con chọn việc làm, trong một giới hạn mẹ đặt ra: không quá xa, không quá ba tiếng, ví dụ giả định chi tiêu khoảng hai trăm nghìn. Con có thể chọn đi ăn một món, đi xem đồ ở chợ, ra công viên, hay đơn giản là ở nhà nấu một món con muốn học.
- Ghi ngày đó vào lịch của mẹ và nói với người trong nhà rằng hôm đó mẹ bận. Một buổi hẹn bị dời hai lần là con thôi tin.
- Trong buổi đó, mẹ không mang việc cơ quan, không gọi điện cho ai ngoài trường hợp gấp.
- Tối hôm đó, ghi vào sổ người thân vài dòng: con chọn làm gì, con kể chuyện gì, con có nhắc muốn thử thứ gì không.
Nếu nhà có hai con, mỗi đứa một buổi riêng, ở hai tuần khác nhau. Buổi riêng có giá trị chính vì nó không phải chia với anh chị em.
Câu nói và tin nhắn mẫu
Lời mời nghe như yêu cầu thì trẻ tuổi teen dễ từ chối. Những câu dưới đây chị E dùng thật, chỉnh theo cách nhà mình nói chuyện.
Tối hôm trước: "Mai mẹ chở con đi học thêm nhé, mẹ về sớm được hôm đó." Câu này không hỏi ý, chỉ báo một việc mẹ muốn làm, nên con ít khi gạt đi. Trên xe, mẹ đừng mở đầu bằng chuyện học, cứ để con chọn chuyện, hoặc để im lặng nghe tiếng xe cũng được.
Sau bữa cơm: "Đi với mẹ ra đầu ngõ mua ít trái cây, hai mươi phút thôi, về con học tiếp." Có việc cụ thể và giờ về rõ ràng thì con dễ đi hơn là "đi dạo với mẹ đi".
Tin nhắn giờ nghỉ trưa: "Mẹ vừa ăn cơm xong, nghĩ tới món mì con làm hôm Chủ nhật, cuối tuần dạy mẹ nhé." Tin nhắn không hỏi chuyện học, không giục, chỉ để con biết mẹ có nghĩ tới con trong ngày.
Khi phải huỷ một khe giờ vì việc: "Mẹ xin lỗi, tối nay mẹ kẹt sổ sách, mai mẹ chở con đi bù nhé." Xin lỗi và hẹn bù cụ thể, đừng im lặng để con tự hiểu.
Đầu tháng: "Tháng này buổi của hai mẹ con con muốn ngày nào, đi đâu?"
Sai hay gặp ở bố mẹ bận
Bố mẹ bận thường mắc mấy lỗi giống nhau, vì muốn bù cho con trong thời gian quá ít:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Dồn hết vào một chuyến đi lớn mỗi năm | Nhiều khe nhỏ đều đặn mỗi tuần |
| Dùng mười phút ít ỏi để hỏi điểm, nhắc bài | Để con kể chuyện con muốn kể, chuyện học để lúc khác |
| Ngồi cạnh con mà mắt vẫn ở điện thoại | Úp máy xuống, hoặc nói rõ "mẹ trả lời tin này một phút" |
| Mua quà để bù cho việc vắng nhà | Giữ đúng một buổi hẹn đã hứa |
| So con với con nhà người khác hay đi chơi với bố mẹ | Hỏi con muốn làm gì cùng mẹ |
Cái không cần làm: không cần mỗi khe giờ đều phải có cuộc trò chuyện ý nghĩa. Có hôm hai mẹ con đi dạo mà chỉ nói về con mèo hàng xóm. Vẫn tính.
Cũng không cần tự dằn vặt vì những tuần bận thật. Con mười lăm tuổi hiểu mẹ có cuối tháng bận sổ sách, miễn là mẹ nói trước và tuần sau có bù. Điều làm con tổn thương không phải một tuần mẹ vắng, mà là cảm giác lời hẹn của mẹ không bao giờ chắc. Hứa ít đi và giữ đủ là cách đơn giản nhất để con tin.
Khi cả bố lẫn mẹ cùng bận
Nhà chị E, chồng chị làm ca, có tuần đi sáng có tuần đi chiều. Thay vì mỗi người tự xoay, hai vợ chồng ngồi lại tối Chủ nhật mười phút, nhìn lịch tuần tới và chia khe giờ: tuần này anh đưa con sáng thứ Hai, thứ Tư; chị đón tối thứ Ba, thứ Năm. Lịch được ghi vào một bảng tính chung trên điện thoại, ai đổi thì báo trong nhóm Zalo của hai vợ chồng.
Chia như vậy không phải để tính công bằng từng phút. Mục đích là để tuần nào con cũng có vài lúc ở riêng với bố, vài lúc ở riêng với mẹ, và không có tuần nào con thấy cả hai đều biến mất. Trẻ lớn kể với bố những chuyện khác với kể với mẹ, nên khe giờ của bố cũng đáng giữ như của mẹ.
Câu chồng nhắn vợ tối Chủ nhật: "Tuần này anh đi ca chiều, sáng anh chở con đi học cả tuần nhé, em giữ mấy tối đón con." Câu vợ nói với con: "Tuần này bố đưa con buổi sáng, mẹ đón tối thứ Ba, thứ Năm, con nhớ nhé." Con biết trước ai đón mình là con có cái để chờ.
Một chỗ hay vấp: hai vợ chồng mệt, hay đổ cho nhau "tuần này anh chẳng ở với con được hôm nào". Câu đó nói trước mặt con là con nghĩ mình là gánh nặng. Chuyện chia lịch nói riêng với nhau, trước mặt con chỉ nói ai sẽ đón.
Tự kiểm sau một tháng, một học kỳ
Sau một tháng, chị E đếm trong sổ: tuần nào giữ được ít nhất ba khe, tuần nào bị công việc lấn hết. Tuần cuối tháng, khi báo cáo dồn, gần như mất trắng. Chị không tự trách, mà chuyển trọng tâm sang hai khe chắc chắn nhất trong tuần đó là bữa sáng và quãng đường đưa con đi học.
Dấu hiệu con đã cảm nhận được: con bắt đầu kể chuyện trước khi được hỏi, hoặc nhắc "mai mẹ có chở con không". Dấu hiệu cần chỉnh: con đồng ý đi nhưng im lặng suốt, đó có thể là khe giờ đó không hợp, hoặc mẹ đang hỏi quá nhiều. Đổi sang việc khác, hỏi ít đi.
Sau một học kỳ, xem lại những dòng đã ghi về con: bạn thân tên gì, môn nào con mê, con đang lo chuyện gì. Nếu mẹ trả lời được những câu đó mà không phải đoán, thời gian ít ỏi đã được dùng đúng chỗ. Nếu thấy con thu mình kéo dài, buồn nhiều tuần, bỏ cả những việc từng thích, hãy ở bên con nhiều hơn và đưa con gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi ngày dành bao nhiêu phút cho con là đủ?
Không có con số chung cho mọi nhà. Mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày, có thật và đều, thường đủ để con thấy mẹ có mặt. Quan trọng là trong mấy phút đó người lớn không vừa làm việc vừa nghe.
Con tuổi teen không muốn đi cùng bố mẹ thì làm sao?
Đề nghị việc có mục đích cụ thể và có giờ kết thúc, như chở con đi học hay đi mua trái cây hai mươi phút. Để con chọn ngày và việc làm cho buổi riêng hằng tháng. Ép đi chơi theo lịch của bố mẹ thường bị từ chối.
Cuối tuần cũng phải làm thêm thì có cách nào không?
Dồn sức vào những khe giờ trong tuần có sẵn như bữa sáng và quãng đường đưa đón. Giữ ít nhất một buổi riêng mỗi tháng và báo trước với cơ quan. Một lịch nhỏ giữ được tốt hơn lịch lớn bị huỷ liên tục.
Có nên mua quà để bù cho việc ít ở nhà?
Quà không thay được thời gian và dễ khiến con hiểu rằng vắng mặt có thể đổi bằng đồ vật. Thay vào đó, giữ đúng những buổi đã hẹn và xin lỗi cụ thể khi phải huỷ. Con nhớ lời hứa được giữ lâu hơn món quà.
Nhà có hai con thì chia thời gian thế nào?
Các khe nhỏ hằng ngày có thể chung, nhưng mỗi con nên có một buổi riêng mỗi tháng ở tuần khác nhau. Không so sánh con này với con kia trong buổi riêng. Mỗi đứa cần thấy có lúc mẹ chỉ dành cho mình.
Làm sao biết thời gian ít ỏi đó có ích?
Xem con có tự kể chuyện trước khi được hỏi không, và mẹ có trả lời được bạn thân của con là ai, con đang lo gì. Nếu sau vài tháng vẫn phải đoán những điều đó, hãy hỏi ít đi và nghe nhiều hơn trong các khe giờ.