Dành thời gian cho gia đình hiệu quả hơn khi bạn chia ra từng người: mỗi tháng một buổi riêng với bố, một buổi riêng với mẹ, một buổi với anh chị em, mỗi buổi làm đúng việc người đó thích, thay vì lúc nào cũng gom cả nhà đi cùng một chỗ. Trong buổi đông người, ai cũng nói những chuyện chung; chỉ khi ngồi riêng, người ta mới nói chuyện của mình.
Tình huống giả định: chị M ba mươi hai tuổi, làm việc ở thành phố, mỗi tháng về nhà bố mẹ ở quê một lần. Lần nào về cũng cả nhà ăn uống đông vui, em trai, em dâu, cháu nhỏ, rồi chị lên xe. Một lần mẹ nói nhỏ: "Bố mày dạo này buồn lắm, mà không nói với ai." Chị M nhận ra mình chưa từng ngồi riêng với bố quá mười phút kể từ khi đi làm. Phần dưới là cách chị đổi lại lịch về nhà.
Vì sao buổi cả nhà không đủ
Buổi sum họp cả nhà có vai trò riêng: ăn chung, cười chung, giữ cảm giác một nhà. Nhưng trong không khí đông người, mỗi người tự đóng một vai quen. Bố là người ngồi đầu mâm, ít nói, rót rượu cho con rể. Mẹ là người lo bếp, chạy ra chạy vào. Em trai là người kể chuyện vui. Không ai có chỗ để nói "con đang lo chuyện này" hay "bố dạo này thấy buồn".
Người ít nói trong nhà thiệt nhất trong các buổi đông người. Họ chỉ mở lời khi không có ai khác chen vào, khi không phải giữ thể diện trước con dâu, cháu nhỏ, họ hàng. Nhiều ông bố cả năm chỉ nói chuyện thật với con một lần, và lần đó thường là khi hai bố con ngồi riêng trên xe hay bên bờ ao.
Buổi riêng còn cho người kia một tín hiệu: con chọn ngồi với chính bố, không phải ngồi với bố vì tiện. Tín hiệu đó nhiều khi nói được nhiều hơn mọi lời hỏi thăm.
Không chỉ bố mẹ, anh chị em ruột cũng vậy. Hai chị em lớn lên chung một nhà, nhưng từ ngày em lấy vợ, chị M chưa lần nào nói chuyện với em mà không có em dâu, cháu nhỏ hay bố mẹ ngồi cạnh. Có những chuyện anh em chỉ nói với nhau, và nếu không có lúc ngồi riêng, những chuyện đó cứ nằm im nhiều năm.
Chọn việc theo từng người, dựa vào những gì đã biết
Bố chị M: đi câu ở cái ao đầu làng, lúc trời vừa sáng. Chị nhớ hồi nhỏ bố hay dắt chị theo, rồi lớn lên chị bỏ. Chị hỏi mẹ, biết bố vẫn đi câu mỗi sáng Chủ nhật, một mình. Chị không cần học câu cá giỏi, chỉ cần dậy sớm ngồi cạnh.
Mẹ: đi chợ xã mua vải may áo. Trong sổ người thân, chị ghi mẹ hay nhắc cái áo mặc đi ăn cưới đã sờn cổ, nói "mua làm gì" nhưng lần nào cũng mặc. Buổi riêng với mẹ là đi chợ vải, chọn cùng, rồi ngồi uống nước ở hàng quen.
Em trai: ăn đêm sau khi con em đã ngủ. Em ít khi rảnh ban ngày vì vợ chồng đều làm. Buổi riêng với em là chín giờ tối, hai chị em ra đầu ngõ ăn một bát gì nóng, nói chuyện anh em mà không có ai khác.
Em dâu: không tự ý tạo buổi riêng. Với dâu rể, buổi riêng có thể làm người ta ngại. Chị M chỉ rủ em dâu đi cùng khi đi chợ với mẹ, để em dâu tự chọn có đi hay không.
Cháu nhỏ: một buổi đi chơi ngắn có bố mẹ cháu biết. Dẫn cháu ra đồng thả diều một giờ, báo trước với em trai và em dâu. Không cho quà, không hỏi điểm, chỉ chạy theo con diều và nghe cháu kể chuyện lớp.
Xếp lịch cho một lần về nhà hai ngày
Chị M về nhà mỗi tháng một lần, từ chiều thứ Sáu đến chiều Chủ nhật. Chị không thể ngồi riêng với tất cả trong một lần, nên chia vòng:
- Mỗi lần về chọn một người chính, người còn lại xoay vòng sang tháng sau. Tháng này là bố, tháng sau là mẹ, tháng sau nữa là em trai.
- Nhắn trước một tuần cho người đó, không nhắn trong nhóm gia đình, để buổi hẹn là của riêng hai người. Với người lớn tuổi ít dùng tin nhắn, gọi điện nói trực tiếp, vì tin nhắn dễ bị trôi mất.
- Chọn khung giờ người đó thường rảnh và thường làm việc đó, không bắt họ đổi nếp. Bố đi câu năm giờ sáng thì chị dậy năm giờ.
- Thời gian từ một đến hai tiếng. Ngắn để người kia không thấy bị chiếm cả ngày.
- Phần còn lại của chuyến về vẫn là cả nhà, ăn chung, chơi với cháu. Buổi riêng không thay buổi chung, mà nằm cạnh nó.
- Về lại thành phố, ghi vào sổ người thân những điều đã nghe, kèm ngày.
Nếu nhà có anh chị em ở gần bố mẹ hơn, nói với họ để họ cũng làm theo cách của họ, không phải để thi xem ai có nhiều buổi riêng hơn.
Câu mời cho từng người, không làm ai ngại
Lời mời buổi riêng phải nhẹ, gắn với việc người đó vẫn làm, để không ai nghĩ con có chuyện gì nghiêm trọng muốn nói.
Nhắn bố một tuần trước: "Bố ơi, Chủ nhật này con về, sáng sớm cho con đi câu với bố một buổi nhé, lâu rồi con không ra ao." Câu này không hỏi "bố có buồn không", chỉ xin được đi cùng.
Nói với mẹ: "Mẹ ơi, sáng thứ Bảy mẹ con mình đi chợ vải nhé, con muốn mẹ chọn giúp con một mảnh, tiện xem cho mẹ luôn." Mẹ thường từ chối đi mua cho mình, nhưng đồng ý ngay nếu là đi chọn cho con. Đến chợ rồi, mẹ sẽ tự dừng ở sạp vải mẹ thích.
Nhắn em trai: "Tối thứ Bảy thằng nhỏ ngủ rồi thì ra đầu ngõ ăn bát cháo với chị, chị khao."
Khi ngồi bên bố bên bờ ao, đừng hỏi thẳng chuyện buồn mẹ kể. Hỏi về cái ao, về con cá to nhất bố từng câu. Nếu bố muốn kể, bố sẽ tự kể. Nếu bố kể, chị M chỉ nói: "Con nghe bố nói mới biết. Bố có gì cứ gọi con, con về được."
Tránh và thay bằng
Buổi riêng dễ biến thành buổi khó chịu nếu mang theo mục đích khác:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Dùng buổi riêng để hỏi tội, bàn chuyện tiền, chia việc | Giữ buổi riêng cho chuyện của người đó |
| Báo trong nhóm gia đình "con sẽ đi riêng với bố" | Nhắn riêng, để không ai thấy bị bỏ lại |
| Đổi nếp của người kia cho hợp lịch mình | Đi theo giờ và việc người đó vẫn làm |
| Kể lại với cả nhà những gì bố tâm sự | Giữ riêng, trừ khi bố đồng ý hoặc có chuyện cần lo chung |
| Mong buổi đầu bố sẽ nói hết lòng | Chấp nhận buổi đầu chỉ ngồi im câu cá |
Nếu qua buổi riêng mà nhận thấy bố mẹ buồn kéo dài, mất ngủ, chán ăn, không còn thích việc từng thích, hãy ở bên nhiều hơn và đưa bố mẹ đi khám, gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đừng chỉ coi đó là "tuổi già ai cũng thế".
Cũng đừng ép buổi riêng thành nghĩa vụ hằng tháng nếu người kia không thích. Có người mẹ thấy đi chợ riêng với con gái là vui, có người lại thấy ngại vì phải bỏ việc nhà. Khi thấy người kia nhận lời miễn cưỡng, đổi việc khác hoặc rút ngắn giờ, đừng giữ cứng lịch đã đặt.
Ghi gì vào sổ trước và sau mỗi buổi riêng
Trước buổi riêng, chị M mở trang của người đó trong sổ người thân, đọc lại những dòng đã ghi lần trước. Với bố: lần trước bố nhắc cái cần câu cũ gãy khúc ngọn, bố kể bác hàng xóm hay sang uống trà. Đọc lại giúp chị hỏi tiếp đúng chuyện cũ, thay vì hỏi những câu chung chung mà bố đáp cho qua. "Bố sửa được cái cần câu chưa?" là câu cho bố biết con nhớ bố đã kể gì.
Sau buổi riêng, chị ghi ngay tối hôm đó, ba bốn dòng, chỉ những gì người đó nói và những gì chị thấy: bố đi chậm hơn lần trước, bố kể bác hàng xóm mới mất, bố muốn mua cái ghế xếp để ngồi câu cho đỡ mỏi lưng. Không ghi phỏng đoán kiểu "chắc bố trầm cảm", chỉ ghi điều nhìn thấy, nghe thấy.
Sổ dùng cho cả nhà thì càng phải cẩn thận. Chị M giữ trang buổi riêng là trang của riêng chị, không chia sẻ trong bảng tính chung với em trai, vì có những điều bố mẹ nói chỉ để chị nghe. Những gì cần cả nhà biết, như bố đi chậm hơn, chị nói với em trai bằng lời của mình, không chép nguyên văn lời bố.
Sau ba tháng, một năm
Sau ba tháng, mỗi người trong nhà đã có một buổi riêng với chị M. Chị đọc lại sổ: bố buồn vì người bạn thân cùng xóm mới mất, không biết nói với ai; mẹ lo em trai làm việc quá sức; em trai muốn đổi việc mà ngại bố mẹ phản đối. Ba chuyện này chưa một lần được nói ra trong bữa cơm đông người.
Chị không đem chuyện của người này kể cho người kia. Chị chỉ làm những việc nhỏ trong phần mình: gọi cho bố thường hơn vào sáng Chủ nhật, giờ bố đi câu về; hỏi em trai lần sau về có muốn chị nghe kỹ kế hoạch đổi việc không.
Sau một năm, vòng buổi riêng thành nếp. Bố tự hỏi "tháng này về có đi câu không", mẹ để dành một mảnh vải chờ chị về chọn. Những buổi đó ngắn, chẳng có gì đặc biệt để chụp ảnh khoe, nhưng là những lúc chị biết rõ nhất từng người trong nhà đang thế nào. Có tháng chị bận không về được, chị gọi riêng cho người đến lượt vào đúng giờ buổi hẹn, để vòng xoay không bị đứt.
Câu hỏi thường gặp
Có cần buổi riêng khi cả nhà đã thường xuyên gặp nhau?
Có, vì trong buổi đông người mỗi người thường giữ một vai quen và ít nói chuyện của riêng mình. Buổi riêng một đến hai tiếng giúp người ít nói có chỗ mở lời. Nó không thay buổi chung mà nằm cạnh.
Mỗi tháng về nhà một lần thì chia buổi riêng thế nào?
Mỗi lần về chọn một người chính, xoay vòng sang người khác vào tháng sau. Chọn giờ và việc người đó vẫn làm, không bắt họ đổi nếp. Như vậy sau vài tháng ai cũng có buổi của mình.
Bố ít nói, ngồi riêng mà im lặng thì có sao không?
Không sao, im lặng ngồi cạnh nhau cũng là một kiểu ở bên. Hỏi về những gì đang làm, như cái ao, con cá, đừng hỏi thẳng chuyện buồn. Người ít nói thường cần vài lần ngồi riêng mới bắt đầu kể.
Có nên rủ dâu rể đi riêng như với người ruột?
Nên để dâu rể tự chọn, vì buổi riêng có thể khiến họ ngại. Rủ họ cùng đi trong một việc chung, như đi chợ với mẹ, và để họ quyết định. Khi đã thân hơn, buổi riêng sẽ tự nhiên hơn.
Nghe được chuyện riêng của bố mẹ thì có nên kể với anh chị em?
Giữ riêng, trừ khi bố mẹ đồng ý hoặc có chuyện cần cả nhà cùng lo như sức khoẻ. Người kể chuyện riêng với mình cần thấy mình giữ được lời. Nếu cần kể, hỏi bố mẹ trước.
Ở xa không về được thì có buổi riêng kiểu gì?
Hẹn một cuộc gọi riêng với từng người vào giờ họ rảnh, không gọi vào nhóm chung. Gọi khi người đó đang làm việc quen, như mẹ đang nấu cơm, bố đang tưới cây. Mười lăm phút riêng đều đặn vẫn giữ được sợi dây.