Món ăn vợ chồng thích thường đổi dần theo tuổi, theo sức khoẻ, theo những năm bận con mà người kia không hay biết. Muốn biết món ruột và món đã chán của người kia, hãy nhìn vào bữa cơm nhà: món nào được gắp hết, món nào còn thừa, món nào người kia tự gọi khi ăn ngoài, rồi ghi lại thành ba cột "đang thích, đã chán, cần tránh" và hỏi lại vài tháng một lần. Bữa cơm là nơi sở thích hiện ra rõ nhất mà không ai phải nói gì.
Bài này viết cho cả người nấu chính lẫn người ít nấu. Ví dụ giả định là một nhà mà người chồng nấu bữa sáng, người vợ nấu bữa tối, ai cũng tưởng mình biết khẩu vị người kia, cho đến khi một trong hai nói ra.
Mười năm nấu đúng món mà người kia đã chán
Anh N nấu bữa sáng cho cả nhà từ hồi con đầu lòng đi mẫu giáo. Món anh hay làm nhất là bánh mì trứng ốp la, vì hồi mới cưới vợ anh rất thích. Mười năm, tuần ba bốn buổi. Một sáng chủ nhật, vợ anh nói nhỏ: "Anh ơi, mai cho em ăn cháo được không, em ngán trứng lắm rồi." Anh hỏi ngán từ bao giờ, vợ cười: "Chắc ba năm rồi."
Ba năm vợ ăn món mình đã ngán, chỉ vì ngại chồng mất công nghĩ món mới, ngại chồng buồn vì món quen bị chê. Đây là chuyện rất phổ biến. Người được nấu cho thường thấy mình không có quyền kén chọn, nhất là khi người nấu dậy sớm hơn mình. Họ ăn, khen một câu, và giữ cái ngán cho riêng mình.
Phía người nấu, nhìn thấy đĩa sạch là yên tâm. Nhưng đĩa sạch không có nghĩa là thích. Người lớn có thói quen ăn hết phần mình, nhất là những ai lớn lên trong nhà dặn "không được bỏ thừa". Chỉ dấu thật nằm ở chỗ khác: tốc độ ăn, việc có lấy thêm không, và món người đó chọn khi được tự chọn.
Khẩu vị đổi vì nhiều lý do: tuổi tác, dạ dày yếu đi, bác sĩ dặn ăn nhạt, đổi giờ làm, hay đơn giản là ăn một món quá lâu. Người kia không cần giải thích lý do. Việc của bạn là nhận ra.
Đọc bữa cơm nhà: năm dấu hiệu nói thật hơn lời khen
Món nào được lấy thêm. Người ta ăn hết phần vì phép lịch sự, nhưng lấy thêm là vì thích. Trong một tuần, để ý món nào người kia tự gắp lần hai, đó là món ruột hiện tại.
Món nào ăn chậm. Ăn chậm, nhai lâu, vừa ăn vừa nhìn điện thoại là dấu hiệu ăn cho xong. Nếu một món quen bắt đầu được ăn chậm hơn trước, có thể người kia đã bắt đầu ngán.
Món người kia gọi khi ăn ngoài. Khi được tự chọn trong quán, người ta gọi đúng món mình thèm. Nếu vợ hay chồng gọi bún cá ba lần liền, đó là món đang được thích nhất, dù ở nhà chưa ai nấu.
Món người kia tự nấu khi ở một mình. Những hôm bạn đi vắng, người kia nấu gì cho mình? Món nấu cho riêng mình là món thật sự hợp khẩu vị, không phải món nấu để chiều ai.
Câu than nhỏ trong bữa. Kiểu "món này hơi mặn với anh dạo này" hay "ăn dầu mỡ xong em hay khó chịu". Câu than này có khi liên quan đến lời dặn của bác sĩ, rất đáng ghi lại.
Món người kia nhắc từ ngày xưa. Kiểu "hồi bé mẹ em hay nấu canh cua rau đay" hay "lâu lắm rồi không ăn cá kho tộ". Món gắn với ký ức nhà mình thường được nhắc vào những ngày mệt, nhớ nhà. Ghi lại cả câu nói, vì nó cho biết món đó cần nấu kiểu nào cho đúng vị người kia nhớ.
Giờ ăn, kiểu ăn cũng là sở thích
Khẩu vị không chỉ là món. Nhiều cặp biết người kia thích ăn gì nhưng không biết người kia thích ăn lúc nào, ăn thế nào. Mà những thứ này cũng đổi theo năm tháng, nhất là khi một người đổi giờ làm, bắt đầu tập buổi sáng, hay bị đau dạ dày.
Có người dạo này chỉ muốn ăn sáng nhẹ, uống một cốc sữa rồi đi, đến mười giờ mới đói. Có người không muốn ăn tối quá bảy giờ vì ngủ không ngon. Có người thích ăn tối muộn một chút, khi con đã ăn xong, để được ngồi yên với bát cơm của mình. Có người thích đồ ăn để riêng từng đĩa nhỏ chứ không trộn chung một tô lớn.
Để ý mấy chi tiết này dễ hơn bạn nghĩ: người kia có ăn hết bữa sáng không, có hay ăn vặt lúc chín mười giờ không, có hay đứng dậy sớm khỏi bữa tối không. Ghi một dòng vào cuối trang khẩu vị: "dạo này ăn sáng nhẹ, mười giờ hay đói", "không ăn tối sau bảy rưỡi".
Rồi điều chỉnh rất nhỏ: để sẵn một hộp hạt hay quả chuối trong túi xách cho người hay đói giữa buổi, dọn bữa tối sớm hơn hai mươi phút những hôm người kia phải dậy sớm. Không ai bảo, nhưng người kia sẽ thấy.
Ghi ba cột: đang thích, đã chán, cần tránh
Một trang ghi chú cho mỗi người trong nhà, nhưng trang của vợ hay chồng thường bị bỏ quên nhất vì ai cũng tưởng đã biết. Ví dụ giả định của nhà anh N:
| Đang thích | Đã chán | Cần tránh (đã được dặn) |
|---|---|---|
| Cháo thịt bằm buổi sáng | Bánh mì trứng ốp la | Đồ quá cay khi đang đau dạ dày |
| Bún cá, canh chua | Lẩu cuối tuần | Đồ uống có đá buổi tối |
| Rau luộc chấm kho quẹt | Đồ chiên rán nhiều | Món mặn, theo lời bác sĩ dặn ăn nhạt |
| Trà nóng sau bữa tối | Nước ngọt có ga | (ghi thêm khi được dặn) |
Cột "cần tránh" chỉ ghi những gì chính người đó đã nói hoặc bác sĩ đã dặn, kèm ngày. Không tự đoán "chắc anh ấy nên kiêng cái này", và nếu không chắc thì hỏi lại người kia. Nếu thấy dấu hiệu lạ khi ăn như đau bụng sau một món nào đó nhiều lần, khuyên người kia đi khám thay vì tự cắt món.
Cột "đã chán" không phải danh sách cấm vĩnh viễn. Món chán năm nay có khi năm sau lại thèm. Cứ để vài tháng rồi thử nấu lại, xem phản ứng.
Hỏi lại cho người kia dám nói thật
Câu "anh có thích món này không" luôn nhận về "thích". Người được nấu cho rất khó chê thẳng. Muốn nghe thật, phải cho người kia một lối ra để nói mà không thấy mình là người khó chiều.
Hỏi bằng lựa chọn: "Mai em định nấu canh chua hay canh rau ngót, anh thèm cái nào hơn?" Hai lựa chọn đều ổn, người kia chỉ cần chọn, và lựa chọn đó cho bạn biết khẩu vị đang nghiêng về đâu.
Hỏi bằng sự cho phép: "Món trứng này anh làm lâu rồi, em ngán thì nói anh nhé, anh đổi món cũng vui." Câu này nói rõ đổi món không làm bạn buồn, gỡ đúng cái ngại của người được nấu cho.
Hỏi lúc ăn ngoài: "Dạo này em hay gọi bún cá nhỉ, hay cuối tuần anh học nấu thử?" Người kia vừa biết mình được để ý, vừa dễ dặn thêm "nấu thêm ít rau nhé".
Và khi người kia đã nói thật, đáp lại thật nhẹ: "Ừ, may mà em nói, không thì anh nấu tiếp mười năm nữa." Một câu đùa nhỏ khiến lần sau người kia nói ra dễ hơn.
Tránh – thay bằng ở bếp nhà
Những phản ứng khiến người kia không bao giờ dám nói ngán món nào nữa:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| "Ngày xưa em mê món này lắm cơ mà" | "Thế giờ em thích ăn gì buổi sáng?" |
| "Anh dậy sớm nấu mà còn chê" | "Ừ, mai anh đổi món" |
| Đổi hẳn sang toàn món mới trong một tuần | Đổi dần một hai món, giữ món đang thích |
| Tự cắt món vì nghĩ người kia nên kiêng | Hỏi lại, chỉ tránh những gì đã được dặn |
| Nấu theo khẩu vị bố mẹ hai bên | Nấu theo khẩu vị của chính người ăn trong nhà mình |
Câu "anh dậy sớm nấu mà còn chê" là câu đóng cửa mạnh nhất. Sau câu đó, người kia sẽ ăn tiếp món ngán thêm vài năm, và thêm một chuyện để giữ trong lòng. Nếu bạn thấy tủi vì công mình bị chê, nói thẳng cái tủi đó ở một lúc khác, đừng ném nó vào lúc người kia vừa dám nói thật.
Còn chuyện nấu theo khẩu vị bố mẹ hai bên: những ngày ông bà sang ăn cơm thì nấu theo ông bà là đúng. Nhưng bữa cơm hằng ngày của hai vợ chồng nên theo khẩu vị của hai người đang ngồi ăn. Nhiều người cả chục năm ăn mặn theo nhà chồng hay ăn ngọt theo nhà vợ mà chưa ai hỏi mình thích vị nào.
Giữ nhịp: sau một tuần, ba tháng và một năm
Tuần đầu sau khi biết người kia đã chán một món, đổi ngay món đó, và nấu một lần món người kia đang thích. Đừng hỏi lại "ngon không" liên tục. Nhìn xem có lấy thêm không là đủ biết.
Ba tháng một lần, đọc lại ba cột và thêm điều mới. Đây cũng là dịp hỏi một câu nhẹ trong bữa sáng cuối tuần: "Dạo này có món gì em thèm mà nhà mình chưa nấu không?" Câu hỏi đều đặn khiến chuyện khẩu vị thành chuyện bình thường trong nhà, không ai phải ngại.
Sau một năm, bạn sẽ thấy ba cột đã đổi khá nhiều. Một vài món chán năm ngoái lại vào cột đang thích, một vài món mới xuất hiện. Đó là dấu hiệu bạn đang theo kịp người kia. Nếu bạn là người ít nấu, việc theo kịp này vẫn có ích: mua đúng món người kia đang thèm khi đi ngang hàng quán, gọi đúng món cho người kia khi cả nhà ăn ngoài, hay đơn giản là không mua thêm món người kia đã ngán. Người nấu chính trong nhà sẽ thấy mình không phải người duy nhất nhớ khẩu vị của cả nhà. Và nếu người kia bắt đầu tự nói "mai anh nấu cái này nhé", tức là bếp nhà bạn đã thành nơi ai cũng dám nói thật về điều mình thích, chuyện nhỏ nhưng không phải nhà nào cũng có.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết chồng hay vợ đã chán một món ăn?
Nhìn tốc độ ăn và việc có lấy thêm không, chứ đừng nhìn đĩa sạch. Để ý món người kia gọi khi ăn ngoài và món họ tự nấu khi ở một mình, hai chỗ này nói thật khẩu vị hiện tại.
Vì sao người được nấu cho không dám nói mình chán món?
Vì ngại người nấu mất công nghĩ món mới, ngại người nấu buồn khi món quen bị chê. Người nấu nên nói rõ trước rằng đổi món không làm mình buồn để người kia dám nói thật.
Có nên tự cắt món vì nghĩ người kia cần kiêng không?
Không nên tự đoán. Chỉ tránh những gì người đó đã nói hoặc bác sĩ đã dặn, và hỏi lại khi không chắc. Nếu thấy dấu hiệu lạ sau khi ăn nhiều lần thì khuyên người kia đi khám.
Khẩu vị thay đổi theo tuổi có bình thường không?
Rất bình thường. Người ta có thể thôi thích đồ chiên, chuộng đồ thanh hơn, uống trà nóng thay đồ có đá. Chỉ cần cập nhật ghi chú ba tháng một lần là bắt kịp.
Nên ghi món ăn của người thân thế nào cho dễ dùng?
Ghi ba cột đang thích, đã chán và cần tránh, mỗi dòng kèm ngày ghi. Cột cần tránh chỉ ghi những gì đã được dặn. Đọc lại mỗi khi lên thực đơn tuần hay chọn quán ăn cho cả nhà.