Muốn gần con dâu, con rể, bố mẹ cần biết người đó như một người riêng chứ không chỉ là "vợ của con trai" hay "chồng của con gái": hỏi thẳng người đó ăn được gì, quen gì, quê có gì, nhớ và làm theo những điều đã nghe, có một kênh nói chuyện riêng không qua con mình, và không so sánh, không xen vào chuyện trong nhà riêng của hai con. Người mới thấy được nhớ tới là bắt đầu thấy mình thuộc về.
Tình huống giả định: bà S có con trai lấy vợ được một năm. Con dâu quê miền Tây, làm kế toán, mỗi tháng theo chồng về nhà bà ở ngoại thành một lần. Mỗi lần về, con dâu lễ phép, phụ dọn bếp, nhưng ít nói và hay ra sân ngồi một mình. Bà không biết con dâu thích gì, ngại gì. Bà cũng có con gái lấy chồng ở tỉnh khác, nên hiểu cảm giác của bố mẹ vợ với con rể. Đây là cách bà làm với cả hai.
Người mới trong nhà đang nghĩ gì
Con dâu, con rể bước vào một gia đình đã có sẵn nếp: giờ ăn, món ăn, cách nói chuyện, những câu đùa chỉ người trong nhà hiểu. Họ không biết nên ngồi đâu, nên giúp gì, nói gì thì phải. Họ sợ làm sai và bị đánh giá, nên chọn cách an toàn nhất là im lặng và lễ phép. Sự im lặng đó dễ bị hiểu nhầm thành lạnh lùng.
Con dâu của bà S sau này kể lại, những lần đầu về nhà chồng, chị không dám mở tủ lạnh lấy nước, không biết cái nồi nào để nấu canh, cái nào để luộc, và nghe mọi người nói giọng Bắc nhanh thì nhiều câu không theo kịp. Ra sân ngồi là để thở.
Con rể cũng vậy, chỉ là theo kiểu khác. Con rể của bà S ở nhà bố mẹ vợ thường bị mời rượu liên tục, vì nghĩ đàn ông thì thích vậy. Thật ra anh không uống được, mà không dám từ chối. Không ai hỏi.
Ba tháng đầu: biết người mới từ những câu hỏi thẳng
Bà S làm theo thứ tự, mỗi lần các con về:
- Hỏi thẳng về ăn uống, ngay bữa đầu. "Con ăn được cay không? Có món gì con không ăn được hay bác sĩ dặn kiêng không? Nói mẹ để mẹ nấu cho đúng." Con dâu nói không ăn được nội tạng và hơi dị ứng tôm. Bà ghi ngay vào sổ.
- Hỏi về quê của con dâu, con rể. "Ở quê con mùa này có trái gì? Hồi nhỏ con hay ăn món gì mẹ con nấu?" Con dâu kể món canh chua bông điên điển. Lần sau về, bà tập nấu thử, dù vụng.
- Chỉ chỗ đồ đạc cho người mới. "Nước lọc trong tủ, ly ở ngăn này, con cứ lấy như ở nhà nha." Một câu đơn giản mà người mới cần nghe.
- Hỏi con rể, đừng mời đoán. Bà dặn chồng: "Ông hỏi thằng rể có uống được không rồi hẵng rót." Con rể nói thật là không uống được, ông chuyển sang pha trà. Từ đó con rể ngồi lâu với bố vợ hơn hẳn.
- Ghi lại sau mỗi lần. Món ăn được và không, quê, nghề, sở thích, tên bố mẹ bên đó, ngày sinh nhật.
Câu hỏi thẳng, nói ra một cách tự nhiên, khiến người mới đỡ phải đoán. Đó cũng là cách nói với họ rằng nhà mình muốn biết họ thật, không phải muốn họ đổi cho giống nhà mình.
Một kênh riêng, không qua con mình
Phần lớn bố mẹ nhắn gì cho con dâu, con rể cũng qua con mình: "Bảo vợ con cuối tuần về ăn cơm." Cách đó khiến người mới luôn đứng ngoài, nhận lời mời gián tiếp. Bà S bắt đầu nhắn thẳng cho con dâu, với những tin không cần việc gì gấp.
Tin đầu tiên bà gửi: "Mẹ mới học nấu canh chua bông điên điển, chắc chưa giống ở quê con. Lần sau con về chỉ mẹ nha." Con dâu trả lời bằng một đoạn dài kèm cách nấu của mẹ ruột chị. Từ đó hai mẹ con có một mạch chuyện riêng về bếp núc.
Với con rể, bà để ông nhắn. Ông không quen viết, nên chỉ gửi ảnh ấm trà mới pha kèm câu "Lần sau về bố con mình uống loại này". Con rể trả lời bằng một biểu tượng cảm ơn, rồi lần sau về mang theo một gói trà quê mình biếu ông.
Kênh riêng không phải để nói chuyện sau lưng con mình. Bà không bao giờ hỏi con dâu chuyện vợ chồng, không than phiền về con trai với con dâu. Chỉ chuyện nhẹ, chuyện ăn, chuyện quê, chuyện ngày thường.
Điều làm người mới ngại và cách thay
Những điều dưới đây phần lớn xuất phát từ thói quen, không phải ác ý, nhưng con dâu, con rể nhớ rất lâu:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| So sánh với con mình: "Thằng út nhà mình hồi trước nấu khéo lắm." | Khen điều riêng của người đó: "Món con làm có vị lạ, ngon." |
| Nhận xét về gia đình bên kia, quê bên kia. | Hỏi để biết thêm: "Ở quê con Tết hay làm món gì?" |
| Giao việc như với người làm: "Con rửa hết chỗ chén đó đi." | Làm cùng: "Mẹ con mình rửa nhanh rồi ra ăn trái cây." |
| Hỏi chuyện tiền bạc, chuyện bao giờ có con. | Không hỏi. Hai con muốn kể thì kể. |
| Nói chuyện người mới với họ hàng khi người đó không có mặt. | Khen trước mặt, góp ý thì nói riêng với con mình, nhẹ nhàng. |
Câu hỏi "bao giờ có con" là câu bị nhắc nhiều nhất mà cũng làm tổn thương nhiều nhất, vì bố mẹ không biết hai con đang có kế hoạch gì hay đang gặp khó khăn gì. Không hỏi là cách tôn trọng rõ ràng nhất.
Lúc các con ra về: chất đồ lên xe cùng nhau
Mỗi lần con trai và con dâu về thành phố, bà S chuẩn bị ít đồ quê: mấy hũ dưa món, rau trong vườn, trứng gà. Trước đây bà tự xếp hết rồi đưa cho con trai. Giờ bà gọi con dâu ra cổng cùng xếp lên cốp xe, vừa xếp vừa nói: "Hũ này dưa chua ít đường, mẹ làm riêng cho con vì con nói không thích ngọt."
Con dâu cười, chỉ bà cách xếp hũ cho khỏi đổ. Hai mẹ con đứng ở cổng một lúc, nói chuyện về vườn rau, về cái cây mãng cầu con dâu mang từ quê lên trồng thử. Những phút đó ngắn, nhưng con dâu sau này nói là lúc chị thấy mình là người nhà.
Với con gái và con rể, ông bà cũng làm như vậy, chỉ khác là ông nhờ con rể bê thùng, rồi ở lại cổng nói chuyện về xe, về đường đi. Ông dặn: "Về tới nhắn bố một tiếng, con nhắn hay con bé nhắn cũng được." Câu "con nhắn" là cách ông nói rằng con rể cũng là người ông chờ tin.
Nhớ ngày riêng của con dâu, con rể
Bà S nhận ra cả năm đầu, nhà bà nhớ sinh nhật con trai nhưng quên sinh nhật con dâu. Con trai cũng quên nhắc. Hôm đó con dâu không nói gì, nhưng bà biết qua một tấm ảnh bánh sinh nhật nhỏ chị đăng lên trang cá nhân, chỉ có hai vợ chồng. Bà thấy áy náy.
Từ đó, trang sổ của con dâu có thêm mục ngày riêng: sinh nhật con dâu, sinh nhật mẹ ruột con dâu, ngày con dâu đi làm ở chỗ mới, ngày thi chứng chỉ kế toán con dâu từng nhắc. Bà đặt nhắc trước ba ngày trong lịch điện thoại. Đến sinh nhật con dâu năm sau, bà nhắn từ sáng sớm: "Mẹ chúc con sinh nhật vui. Cuối tuần về mẹ nấu canh chua cho con nha."
Với ngày của bố mẹ bên kia, bà không cần làm gì lớn. Chỉ một câu hỏi thăm qua con dâu: "Hôm nay sinh nhật mẹ con phải không, con gửi lời mẹ chúc bà nha." Con dâu chuyển lời, mẹ ruột chị gọi lại cảm ơn. Hai bên thông gia từ đó nói chuyện thoải mái hơn.
Với con rể, ông bà nhớ ngày con rể bắt đầu công việc mới. Ông gọi con gái hỏi thăm, rồi xin nói với con rể vài câu. Một cuộc gọi ba phút, nhưng con rể biết bố vợ có để ý tới mình.
Không xen vào nhà riêng của hai con
Gần gũi con dâu con rể không có nghĩa là vào sâu chuyện trong nhà của hai con. Bà S tự đặt cho mình mấy điều: không hỏi chuyện vợ chồng cãi nhau, không bênh con mình khi hai con có chuyện, không góp ý cách hai con chi tiêu hay chia việc nhà. Nếu con trai kể chuyện bất hoà, bà nghe, nhưng không đem ra nói với con dâu.
Có một lần con trai về một mình, kể vợ giận vì chuyện nhỏ. Bà chỉ nói: "Chuyện của hai đứa, con về nói với vợ cho đàng hoàng. Mẹ thương cả hai." Con trai hơi bất ngờ vì mẹ không đứng về phía mình. Sau đó con dâu biết chuyện, và chị nhớ câu bà nói rất lâu.
Giữ khoảng cách đúng chỗ giúp con dâu, con rể yên tâm rằng nhà chồng, nhà vợ không phải nơi chuyện riêng của mình bị đem ra bàn.
Sau một năm: biết thêm một đứa con
Sau một năm, bà S mở sổ, trang của con dâu đã dài gần bằng trang của con trai: món ăn, ngày sinh nhật, ngày sinh nhật mẹ ruột của con dâu, chuyện công việc, cây mãng cầu đã ra hoa. Bà tự hỏi vài câu: con dâu có tự nhắn bà lần nào không phải vì việc không; khi về, con dâu có còn ra sân ngồi một mình không; bà có lỡ so sánh lần nào không.
Câu trả lời của năm đầu: con dâu đã tự nhắn bà vài lần, gửi ảnh món ăn tự nấu theo cách của bà; khi về, chị vào bếp tự lấy đồ như ở nhà; bà lỡ so sánh một lần, đã nhận và nói lại. Bà thấy đủ.
Không phải con dâu, con rể nào cũng gần được như con ruột, và không cần như vậy. Chỉ cần người mới biết rằng họ được nhớ tới, được hỏi thật, và có chỗ trong nhà này.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để gần gũi con dâu mới về nhà?
Hỏi thẳng con dâu ăn được gì, quen gì, quê có gì, rồi nhớ và làm theo. Chỉ chỗ đồ đạc, mời làm cùng thay vì giao việc, và có một kênh nhắn riêng về những chuyện nhẹ như bếp núc, quê nhà.
Bố mẹ vợ nên làm gì để con rể bớt ngại?
Hỏi con rể thay vì đoán, như có uống được rượu không, thích làm gì khi về. Tìm một việc làm chung như uống trà, sửa đồ, nói chuyện xe cộ, và nhắn trực tiếp cho con rể thay vì nhắn qua con gái.
Có nên nhắn tin riêng cho con dâu con rể không?
Nên, với những chuyện nhẹ hằng ngày như món ăn, cây trái, lời hỏi thăm. Không dùng kênh riêng để hỏi chuyện vợ chồng hay than phiền về con mình.
Những câu nào dễ làm con dâu con rể tổn thương?
So sánh với con mình hay với người khác, nhận xét về gia đình bên kia, hỏi chuyện tiền bạc và chuyện bao giờ có con. Những câu này nói ra vì thói quen nhưng người mới nhớ rất lâu.
Con trai kể chuyện bất hoà với vợ thì mẹ nên làm gì?
Nghe, nhưng không đứng về phía nào và không đem chuyện ra nói với con dâu. Khuyên con về nói chuyện thẳng với vợ, để chuyện của hai con được giải quyết trong nhà của hai con.
Con dâu con rể dị ứng hay kiêng món gì thì ghi lại thế nào?
Ghi đúng điều người đó nói hoặc bác sĩ đã dặn, kèm ngày ghi, và hỏi lại người đó khi không chắc. Không tự đoán hay tự thêm món kiêng, và khi nấu cho cả nhà thì để riêng một phần hợp với người đó.