Không có cách ghi sổ người thân nào tốt nhất cho mọi người. Ghi chú điện thoại hợp với người hay nghe được chuyện khi đang ở ngoài và cần ghi ngay trong ba mươi giây; sổ giấy hợp với người thích ngồi đọc lại và nhớ tốt hơn khi viết tay; bảng tính hợp khi muốn so sánh nhiều người một lúc hoặc cả nhà cùng điền. Phần lớn người giữ sổ lâu dài dùng hai thứ: ghi chú điện thoại để ghi nhanh, rồi chép sang sổ giấy hoặc bảng tính vào tối chủ nhật.
Tình huống giả định: chị G, hai mươi chín tuổi, làm thiết kế, đã thử ghi về người thân ba lần và bỏ cả ba. Lần đầu mua một cuốn sổ bìa da đẹp, để ở nhà nên ra ngoài nghe chuyện gì cũng không ghi kịp. Lần hai ghi trong điện thoại, được hai tháng thì một trăm ghi chú lẫn lộn với ghi chú công việc, không tìm ra. Lần ba làm bảng tính hai mươi cột, mở trên điện thoại thì không đọc nổi. Phần dưới là cách chọn và dựng cho đúng, để lần thứ tư không bỏ.
So ba cách ghi theo những lúc thật sự cần
Cách tốt để chọn là không so tính năng, mà so theo bốn lúc mình thật sự dùng sổ:
| Lúc cần | Sổ giấy | Ghi chú điện thoại | Bảng tính |
|---|---|---|---|
| Ghi nhanh khi đang ở ngoài | Khó, trừ khi mang theo | Dễ nhất, ba mươi giây | Chậm, phải tìm ô |
| Đọc lại cả trang của một người | Dễ, nhìn một lượt | Dễ nếu mỗi người một ghi chú | Khó trên điện thoại, dễ trên máy tính |
| Tìm một thông tin cụ thể | Phải lật | Gõ tìm được | Lọc theo cột nhanh nhất |
| Cho người khác cùng xem, cùng điền | Không | Được nhưng dễ rối | Hợp nhất |
| Khi mất điện thoại hoặc mất sổ | Mất hẳn nếu không chép | Còn nếu đã bật sao lưu | Còn nếu lưu trên mạng |
Đọc bảng này, chị G nhận ra cả ba lần mình bỏ đều vì chọn một công cụ cho tất cả các lúc. Cuốn sổ da đẹp không ghi được lúc ở ngoài; ghi chú điện thoại không có trật tự; bảng tính không đọc được trên màn hình nhỏ. Mỗi thứ chỉ giỏi một hai việc.
Ai sống một mình và ít khi cần chia sẻ thì một thứ là đủ. Ai có anh chị em cùng lo cho bố mẹ thì thường cần thêm một thứ để dùng chung.
Sổ giấy: cho người nhớ bằng tay và thích đọc lại
Viết tay chậm hơn gõ, và chính cái chậm đó giúp nhớ. Nhiều người kể rằng sau khi chép một dòng như "bố bỏ cà phê từ tháng chín, chuyển sang trà sen" vào sổ giấy, họ không cần mở sổ ra nữa mà vẫn nhớ. Sổ giấy cũng không có thông báo, không bị kéo sang việc khác giữa chừng như khi mở điện thoại.
Cách dựng: chọn sổ cỡ vừa túi xách, gáy may để mở phẳng được. Mỗi người thân chiếm một tờ đôi, tức hai trang đối diện, viết tên ở góc trên trang trái. Để trống năm, sáu tờ đôi ở cuối cho người sẽ thêm sau. Trang cuối cùng làm mục lục: tên người và số trang. Bút một màu cho thông tin chắc, một màu khác cho dấu hỏi và điều cần hỏi lại.
Điểm yếu của sổ giấy là mất thì mất hẳn, và không mang theo được mọi lúc. Chị G khắc phục bằng hai việc: mỗi ba tháng chụp lại các trang lưu vào máy, và để sổ ở nhà, chỉ dùng điện thoại để ghi nhanh khi đi ra ngoài. Sổ giấy cũng không hợp nếu bạn cần cho người khác cùng xem: không ai muốn đọc nét chữ của người khác qua ảnh chụp mờ.
Sổ giấy hợp nhất với người đã có thói quen viết tay, như ghi chi tiêu vào sổ, và có một chỗ ngồi cố định mỗi tối hoặc mỗi cuối tuần.
Ghi chú điện thoại: cho người nghe chuyện khi đang ở ngoài
Ghi chú điện thoại thắng ở một chỗ: lúc nào cũng có trong túi. Đang ngồi ăn với bạn thân nghe bạn kể con sắp vào lớp một, đang gọi về quê nghe mẹ nhắc cái giếng bị đục, chỉ cần mở ghi chú gõ một dòng. Ba mươi giây, không ai để ý.
Lỗi khiến chị G bỏ lần hai là ghi mỗi chuyện một ghi chú mới, lẫn với ghi chú công việc. Cách dựng đúng: tạo một thư mục riêng tên "Người thân", trong đó mỗi người một ghi chú, tên ghi chú là tên gọi trong nhà. Ghim ghi chú của năm người gần nhất lên đầu. Khi có gì mới, mở đúng ghi chú của người đó, thêm dòng ở cuối, đầu dòng ghi ngày theo dạng ngắn như "12/11".
Nếu đang vội không kịp tìm ghi chú đúng người, tạo sẵn một ghi chú tên "Ghi vội", gõ vào đó kèm tên người, tối chủ nhật chuyển sang ghi chú đúng chỗ rồi xoá. Đó là thói quen nhỏ nhưng giữ cho thư mục khỏi rối.
Hai điều cần làm ngay khi dựng: bật sao lưu ghi chú của điện thoại, và đặt khoá màn hình. Ghi chú về người thân có cỡ áo, món kiêng theo lời bác sĩ, chuyện người ta đang lo; để ai mượn máy lướt qua là không nên. Đổi điện thoại thì kiểm tra thư mục đã sang máy mới đủ chưa trước khi xoá máy cũ.
Bảng tính: cho người muốn so sánh hoặc cả nhà cùng điền
Bảng tính có ích nhất khi bạn ghi cho nhiều người và cần nhìn ngang qua họ: cỡ áo của cả nhà để mua đồng phục đi chơi, món mỗi người không ăn được để nấu bữa họp mặt cuối năm, ngày sinh nhật của cả nhóm bạn. Nó cũng là cách dễ nhất để anh chị em ở ba nơi cùng điền vào một chỗ về bố mẹ.
Lỗi của lần thứ ba là quá nhiều cột. Cách dựng gọn: mỗi người một dòng, chỉ sáu đến tám cột thật sự hay dùng, như tên, cỡ áo, dài chân, món thích, món không ăn được, điều đang lo, ngày cập nhật. Những gì dài dòng như chuyện người đó kể, sở thích chi tiết thì để ở ghi chú hoặc sổ, bảng chỉ giữ thông tin ngắn để so.
Một mẹo cho bảng tính dùng chung: thêm cột "ai ghi" để biết dòng nào do ai điền, khi cần hỏi lại thì hỏi đúng người. Đặt quyền xem cho người cần xem, quyền sửa cho số ít người, đừng gửi đường dẫn công khai. Đọc trên điện thoại thì cố định cột tên ở bên trái để lướt ngang không bị lạc.
Bảng tính không hợp để ghi nhanh khi đang ở ngoài, và không hợp với người không quen làm việc trên máy tính. Với cha mẹ lớn tuổi muốn cùng xem, một tờ giấy in hoặc chép tay vẫn dễ đọc hơn.
Cách ghép hai thứ mà chị G dùng tới giờ
Sau ba lần bỏ, chị G chọn ghép ghi chú điện thoại với sổ giấy, và giữ được tám tháng. Nhịp chị dùng mỗi tuần:
- Trong tuần, ghi mọi thứ mới vào ghi chú điện thoại, đúng ghi chú của từng người hoặc ghi chú "Ghi vội".
- Tối chủ nhật, mang điện thoại và sổ ra một bàn góc ở quán cà phê gần nhà, gọi một ly, ngồi khoảng hai mươi phút.
- Đọc lại từng ghi chú, chép dòng nào đáng giữ sang sổ giấy, bỏ những dòng chỉ là chuyện qua.
- Trong lúc chép, gạch những dòng cũ trong sổ đã không còn đúng, ghi dấu hỏi cho chỗ cần hỏi lại trong tuần.
- Xoá các dòng đã chép khỏi ghi chú "Ghi vội", giữ nguyên ghi chú từng người để tra nhanh khi ở ngoài.
- Mỗi ba tháng chụp lại các trang sổ, lưu vào thư mục riêng.
Hai mươi phút đó với chị G không phải việc phải làm mà là buổi ngồi một mình dễ chịu trong tuần. Có hôm chép xong chị nhắn luôn cho mẹ: "Mẹ ơi cái giếng nhà mình thợ coi chưa, con mới nhớ ra." Có hôm nhắn bạn thân: "Bé nhà bà vào lớp một tuần đầu sao rồi, có khóc không?"
Chọn nhanh trong năm phút: ba câu hỏi
Bạn hay nghe được chuyện của người thân ở đâu? Nếu phần lớn là qua cuộc gọi buổi tối khi đang ở nhà, sổ giấy để trên bàn là đủ, cúp máy là viết. Nếu phần lớn là lúc gặp ngoài quán, ngoài đường, lúc đi công tác, ghi chú điện thoại phải là chỗ ghi đầu tiên. Chị G nhận ra chín phần mười chuyện mình nghe được là lúc ngồi ăn ngoài với bạn hoặc trên xe về quê, nên điện thoại là chỗ không thể thiếu.
Có ai khác cần cùng xem hoặc cùng ghi không? Nếu chỉ mình bạn, bỏ qua bảng tính dùng chung, đỡ được cả chuyện phân quyền lẫn chuyện người khác sửa nhầm. Nếu có anh chị em cùng để ý bố mẹ, hoặc vợ chồng muốn chung một chỗ ghi về hai bên nội ngoại, khi đó một bảng tính gọn hoặc một ghi chú chia sẻ mới đáng làm.
Bạn có hay đọc lại thứ mình đã viết không? Có người viết xong không bao giờ mở lại, với họ sổ giấy đẹp mấy cũng thành đồ trang trí; nên chọn thứ tìm được bằng cách gõ, như ghi chú điện thoại. Có người thích ngồi lật từng trang, với họ sổ giấy lại là lý do để ngồi xuống mỗi tuần. Trả lời thật câu này quan trọng hơn mọi lời khuyên chọn công cụ.
Đừng để công cụ thành việc chính
Người thích sắp xếp dễ sa vào việc dựng sổ: tìm mẫu đẹp, chia màu, viết công thức, thử ứng dụng này ứng dụng kia. Hai tuần trôi qua, sổ rất đẹp mà chưa có dòng nào về mẹ. Dấu hiệu cần dừng lại: bạn dành cho việc chỉnh công cụ nhiều thời gian hơn việc gọi điện, hỏi chuyện, để ý người thân.
Cũng không cần chuyển đổi liên tục. Nếu ghi chú điện thoại đang dùng được, đừng chuyển sang bảng tính chỉ vì nghe ai đó nói bảng tính hay hơn. Lần chuyển nào cũng làm rơi rớt vài dòng, và mỗi lần chuyển là một lần dễ bỏ. Chỉ đổi khi nhu cầu đổi thật: có thêm anh chị em cùng ghi, hoặc số người trong sổ vượt quá mức một thư mục ghi chú quản được.
Tự kiểm sau một tháng: đếm số dòng mới đã ghi và số lần đã dùng sổ để làm một việc cụ thể (mua đúng cỡ, hỏi đúng chuyện). Nếu số dòng nhiều mà số lần dùng gần bằng không, có thể bạn đang ghi những thứ không cần. Nếu cả hai đều thấp, có thể công cụ đang cản, thử đổi sang thứ nằm gần tay hơn. Sau một năm, cách ghi đã thành thói quen, và câu hỏi chọn công cụ nào sẽ không còn quan trọng nữa.
Câu hỏi thường gặp
Ghi thông tin người thân bằng sổ giấy hay điện thoại tốt hơn?
Mỗi cách giỏi một việc: điện thoại ghi nhanh khi đang ở ngoài, sổ giấy dễ đọc lại và giúp nhớ lâu hơn. Nhiều người giữ được lâu nhờ ghép cả hai, ghi nhanh vào điện thoại rồi cuối tuần chép sang sổ.
Ghi chú điện thoại về người thân nên sắp xếp thế nào?
Tạo một thư mục riêng, mỗi người thân một ghi chú đặt tên theo cách gọi trong nhà, ghim những người gần nhất lên đầu. Thêm dòng mới ở cuối, đầu dòng ghi ngày. Có thêm một ghi chú ghi vội để khi không kịp tìm đúng người.
Bảng tính thông tin gia đình nên có những cột gì?
Chỉ nên có sáu đến tám cột hay dùng như tên, cỡ áo, dài chân, món thích, món không ăn được, điều đang lo và ngày cập nhật. Nếu nhiều người cùng điền thì thêm cột ai ghi. Chuyện dài dòng nên để ở sổ hoặc ghi chú.
Làm sao để không mất dữ liệu khi mất điện thoại hoặc mất sổ?
Với điện thoại, bật sao lưu ghi chú và kiểm tra lại khi đổi máy. Với sổ giấy, mỗi vài tháng chụp lại các trang và lưu vào một thư mục riêng. Bảng tính lưu trên mạng thì nên giới hạn người được xem và sửa.
Có nên đổi công cụ ghi chép khi thấy cách khác hay hơn?
Chỉ nên đổi khi nhu cầu thật sự thay đổi, như có thêm người cùng ghi hoặc số người trong sổ quá nhiều. Mỗi lần chuyển dễ rơi mất vài dòng và dễ bỏ dở, nên công cụ đang dùng được thì cứ giữ.
Ghi về người thân trong điện thoại có cần khoá máy không?
Nên đặt khoá màn hình, vì những ghi chú này có cỡ áo, món kiêng theo lời bác sĩ và chuyện người thân đang lo. Đó là chuyện riêng của họ, không nên để người mượn máy vô tình đọc được.