Khi con đã lớn mà xa cách bố mẹ, thường có một chuyện cũ nằm bên dưới mà bố mẹ chưa từng nhắc. Bố mẹ nối lại được bằng cách nhận đúng phần mình trong chuyện đó, một lần, rõ ràng; sau đó nhắn tin không đòi con trả lời, hỏi về đời sống của con thay vì kế hoạch của con, và chấp nhận nhịp gần mà con chọn. Trách con "giờ lớn rồi quên bố mẹ" chỉ đẩy con xa thêm, vì với con, chính bố mẹ là người đã đóng cửa trước.
Tình huống giả định: ông U sáu mươi tuổi, con trai T ba mươi. Năm T hai mươi, đang học năm ba ngành bố chọn, T bỏ học để đi làm nghề mình thích. Ông U giận, nói một câu: "Từ nay mày tự lo, đừng về đây xin gì." T tự lo thật. Mười năm qua T đi làm ở thành phố, lấy vợ, có con nhỏ, công việc ổn. Tết về hai ngày, lễ phép, nhắn gì cũng "dạ", gọi điện chủ yếu nói với mẹ. Ông U thấy con lạnh, nghĩ con hết thương. Ông chưa từng nghĩ con vẫn còn nhớ câu nói năm đó.
Từ phía con: mười năm "dạ" có nghĩa là gì
T không ghét bố. T về Tết, gửi tiền biếu, đưa cháu về cho ông bà bế. Nhưng T giữ mọi thứ ở mức an toàn: không kể chuyện khó, không hỏi ý bố, không ở lại lâu. Câu "từ nay mày tự lo" đã thành một lời dặn mà T làm đúng tuyệt đối, như một cách tự chứng minh. Tự lo nghĩa là không cần ai, kể cả bố.
Bên trong T còn một nỗi khác: sợ mở lời thì lại nghe chê. Mỗi lần về, bố vẫn hỏi một câu như "nghề đó rồi được bao lâu", và T nghe thấy trong đó cả mười năm không tin con. Chữ "dạ" là cái khiên. Nó lịch sự đủ để không ai trách được, và kín đủ để không ai chạm vào được.
Còn ông U, ông nhớ câu nói đó như một câu lúc nóng, đã qua lâu rồi. Ông hỏi chuyện nghề nghiệp của con vì không biết hỏi gì khác, và vì ông thật lòng lo. Hai người cùng nhớ một buổi tối, mà mỗi người nhớ một câu chuyện. Người lớn tuổi hơn, đã nói câu nặng hơn, là người dễ mở cửa hơn, vì con đang đợi đúng điều đó mà không bao giờ nói ra.
Trước khi làm gì: bố mẹ tự xem lại mình
Viết ra câu đã nói, nguyên văn. Ông U cầm bút viết: "Từ nay mày tự lo, đừng về đây xin gì." Viết ra rồi đọc lại, ông mới thấy câu đó nặng thế nào với một đứa hai mươi tuổi đang sợ.
Ghi những câu mình vẫn hay hỏi con mỗi lần gặp. Bà mẹ ngồi cùng nhớ lại: "nghề đó được bao lâu", "bao giờ mua nhà", "sao không về gần". Toàn câu hỏi về kế hoạch, không câu nào hỏi con có vui không, con mệt chuyện gì.
Ghi những gì mình thật sự biết về đời con bây giờ. Con làm ở đâu, việc cụ thể là gì, con dâu làm nghề gì, cháu thích ăn gì, con hay đi đâu cuối tuần. Ông U ghi được rất ít, phần lớn qua lời vợ kể lại. Đó là dấu hiệu rõ nhất của khoảng cách.
Hỏi người bạn đời. Thường người mẹ hoặc người cha còn lại biết nhiều hơn, vì con vẫn gọi cho họ. Hỏi: "Bà thấy thằng T còn giận chuyện năm đó không?" Câu trả lời có khi làm mình bất ngờ.
Lời nhận phần mình: bố nói với con đã lớn
Đây là việc khó nhất với nhiều người làm cha mẹ, vì quen nghĩ cha mẹ thì không cần xin lỗi con. Nhưng con ba mươi tuổi không còn là đứa trẻ cần được dạy; con là một người lớn đã bị tổn thương bởi một người lớn khác. Một câu nhận phần mình từ bố có sức nặng mà mười năm tiền biếu, quà cáp không có được.
Chọn lúc con về, buổi sáng con đứng ở bậc cửa chuẩn bị đi, hoặc một buổi tối chỉ hai bố con. Ông U nói: "T này, năm con bỏ học, bố nói con tự lo, đừng về xin gì. Bố nói vậy là sai. Con giỏi, con tự lo được, nhưng đó không phải điều bố nên nói với con lúc đó. Bố xin lỗi con." Nói xong, không cần chờ con đáp.
Nếu là mẹ nói với con gái, vì một chuyện khác, như từng cấm đoán con đi học xa: "Mẹ biết hồi đó mẹ giữ con quá chặt, làm con buồn nhiều năm. Mẹ xin lỗi con." Nếu thấy nói trực tiếp khó quá, viết một lá thư tay ngắn, để vào phong bì trơn, nhét vào túi đồ con mang về.
Con có thể đáp ngắn, "Dạ, con biết rồi bố", có thể im, hoặc gạt đi "Chuyện cũ mà bố." Đừng vội kết luận. Nhiều người con, đến vài tháng sau mới gọi điện cho bố một lần đầu tiên, không vì việc gì.
Con dâu, con rể và cháu: cầu nối, không phải người đưa tin
Khi con trai ít nói chuyện với bố, nhiều ông bà quay sang con dâu: gọi cho con dâu hỏi thăm, nhờ con dâu nhắc chồng gọi về, kể với con dâu rằng bố buồn lắm. Con dâu đứng giữa, vừa muốn chiều lòng bố mẹ chồng, vừa không muốn chồng nghĩ mình về phe ai. Lâu dần, con dâu cũng ngại nghe máy.
Con dâu, con rể là người có thể giúp, nhưng theo cách khác. Hỏi họ về chính họ: công việc của con dâu, quê con dâu, món con dâu thích. Ghi vào sổ người thân một trang riêng cho con dâu, như cho con ruột. Một người con dâu thấy bố mẹ chồng nhớ món mình hay nấu, nhớ mẹ mình mổ mắt tháng trước, sẽ tự nhiên kể với chồng: "Bố hỏi thăm mẹ em, bố nhớ cả ngày mẹ em mổ." Lời đó đến tai con trai nhẹ hơn mọi lời nhắn nhờ chuyển.
Với cháu, ông bà là người gần mà không phải gánh chuyện cũ. Ông U gọi video mỗi tối thứ bảy chỉ để xem cháu hát, không hỏi con câu nào về việc. Dần dần T ngồi cạnh con, chen vào một hai câu. Có những người con mở lòng lại với bố qua chính việc thấy bố thương con mình theo cách bố chưa từng thương mình hồi nhỏ; điều đó vừa nhói vừa ấm, và cần thời gian.
Điều cần tránh: dùng cháu để kéo con về, kiểu "Không về thì ông bà nhớ cháu chết mất." Câu đó đặt cháu vào giữa chuyện của người lớn.
Câu hỏi đẩy con xa và câu hỏi kéo con gần
Sau lời nhận phần mình, cách bố mẹ hỏi chuyện mỗi lần gặp quyết định con có mở lòng thêm không:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| "Nghề đó rồi được bao lâu?" | "Dạo này việc của con có gì vui không?" |
| "Bao giờ mua nhà, lương bao nhiêu?" | "Con với vợ dạo này có hay đi đâu cuối tuần không?" |
| "Sao lâu không gọi?" | "Bố thấy con bận, có gì vui thì kể bố nghe." |
| "Hồi đó nghe bố thì giờ đã..." | Không nhắc lại chuyện chọn ngành nữa |
| Nhờ con dâu, con rể khuyên con gọi về | Tự nhắn cho con, không qua người khác |
| "Bố mẹ già rồi, sống được mấy năm nữa" | "Bố mẹ vẫn khoẻ, con cứ lo việc con." |
Câu "bố mẹ già rồi" là câu nhiều cha mẹ dùng để kéo con về, nhưng nó đến tai con như một lời trách có hạn chót. Con về vì áy náy thì về rồi lại đi, không gần thêm.
Nhắn tin và ghé thăm theo nhịp của con
Sau lời nhận phần mình, làm đều mấy việc nhỏ trong vài tháng:
- Mỗi tuần một tin nhắn ngắn, không câu hỏi, không đòi trả lời: "Hôm nay bố tưới vườn, cây ổi con trồng hồi bé ra trái rồi. Bố gửi con xem." kèm một tấm ảnh. Gửi khoảng tám giờ tối, khi cháu đã ăn xong.
- Ghi vào sổ những gì con kể, dù ít: tên công ty con, cháu đi nhà trẻ ở đâu, con dâu thích món gì. Lần sau hỏi đúng chuyện đó.
- Nếu muốn lên thăm, hỏi trước một hai tuần, đề nghị ngắn và tự lo chỗ ngủ: "Tháng sau bố mẹ lên thành phố khám mắt, ghé nhà con buổi chiều chơi với cháu được không? Bố mẹ ở nhà nghỉ gần đó cho tiện." Con dễ gật hơn khi không phải lo xếp phòng.
- Khi lên chơi, hỏi con về việc của con và để con dẫn đi: chỗ con làm, quán con hay ăn. Nghe nhiều, khuyên ít.
- Khi con có chuyện khó và kể, dù chỉ một câu, đừng bình luận "bố đã bảo mà". Hỏi: "Con cần bố giúp gì không, hay con chỉ muốn kể?"
Câu hỏi cuối là câu nhiều người con chờ cả đời từ bố mẹ: được kể mà không bị dạy.
Không ép, và tự kiểm sau một năm
Có những người con sau lời xin lỗi của bố mẹ vẫn giữ khoảng cách khá lâu. Đừng xin lỗi lại, đừng hỏi "con tha thứ cho bố chưa". Lời đã nói rồi; giờ là lúc để việc làm đều đặn chứng minh. Cũng đừng so con mình với con nhà hàng xóm "tuần nào cũng về", vì mỗi nhà một câu chuyện, và lời so sánh đó, nếu đến tai con, sẽ xoá đi nhiều tháng cố gắng.
Nếu khoảng cách của con đến từ những tổn thương nặng hơn một câu nói, như từng bị đánh, bị bỏ mặc, bố mẹ cần chấp nhận rằng con có quyền chọn mức gần. Bố mẹ làm phần mình, và để con quyết phần của con.
Sau ba tháng, tự kiểm: con có lần nào nhắn trước không, có kể một chuyện không ai hỏi không. Sau một năm: Tết về con có ở lâu hơn hai ngày không, có lần nào gọi hỏi ý bố về một việc gì không. Ông U nhận được cuộc gọi đầu tiên sau bảy tháng: T hỏi bố cách chống thấm cái mái nhà mới thuê. Cuộc gọi kéo dài hai mươi phút, và ông ghi lại ngày đó vào sổ.
Câu hỏi thường gặp
Con đã lớn mà xa cách bố mẹ thì bố mẹ nên bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng việc tự xem lại có chuyện cũ nào bố mẹ từng nói hay làm khiến con tổn thương. Nếu có, nhận đúng phần mình một lần rõ ràng, rồi mới tới những việc nhỏ như nhắn tin, ghé thăm.
Bố mẹ xin lỗi con có làm mất uy không?
Không. Con đã là người lớn, và một lời nhận lỗi rõ ràng từ bố mẹ cho con thấy bố mẹ tôn trọng mình. Nhiều người con nhớ lời xin lỗi đó lâu hơn mọi lời dạy dỗ.
Con trả lời tin nhắn cụt lủn thì có nên trách không?
Không nên. Trách chỉ làm con thu lại thêm. Nhắn những tin không đòi trả lời, như một tấm ảnh vườn nhà kèm một câu, để con đọc mà không thấy bị đòi hỏi gì.
Muốn lên thăm con mà sợ làm phiền thì làm sao?
Hỏi trước một hai tuần, đề nghị thời gian ngắn và tự lo chỗ ngủ. Con dễ đồng ý hơn khi không phải xếp phòng hay xin nghỉ việc, và cuộc gặp vì thế nhẹ nhàng hơn.
Có nên nhờ con dâu, con rể khuyên con gọi về không?
Không nên. Nhờ qua người khác vừa làm con dâu, con rể khó xử, vừa khiến con thấy bị ép. Bố mẹ tự nhắn cho con, ngắn và ấm, sẽ hiệu quả hơn.
Xin lỗi rồi mà con vẫn giữ khoảng cách thì sao?
Đừng xin lỗi lại hay hỏi con đã tha thứ chưa. Giữ những việc nhỏ đều đặn trong nhiều tháng, nghe nhiều và khuyên ít, và chấp nhận rằng con có quyền chọn nhịp gần của mình.