Cách chọn quà sinh nhật cho mẹ đúng nhất là dựa vào những điều mẹ hay nhắc: trong hai tháng trước sinh nhật, sau mỗi cuộc gọi bạn ghi lại nguyên văn những câu mẹ than, kể hay khen, rồi chọn thứ được nhắc từ ba lần trở lên, thứ mẹ đang tự xoay xở và sẽ không bao giờ tự mua cho mình. Mẹ ít khi nói "mẹ muốn cái này", nhưng mẹ nói rất nhiều theo cách khác.
Tình huống giả định trong bài: anh B, ba mươi tám tuổi, làm việc ở thành phố, mẹ sống một mình ở tỉnh từ khi bố mất. Hai mẹ con gọi nhau mỗi tối Chủ nhật, mỗi cuộc chừng hai mươi phút. Năm nào anh cũng gửi tiền mừng sinh nhật, mẹ cất vào phong bì để dành "phòng khi". Năm nay anh muốn tặng một thứ mẹ dùng thật.
Mẹ không nói muốn gì, mẹ nói theo cách khác
Phần lớn các mẹ đã quen đặt mình sau cùng. Hỏi muốn gì thì mẹ nghĩ tới con cháu trước, tới tiền của con, tới chuyện "mẹ già rồi dùng gì nữa". Nhưng trong những cuộc gọi bình thường, mẹ vẫn kể đủ thứ: cái quạt kêu lạch cạch cả đêm, cô hàng xóm mới có cái nồi nấu cơm nhanh mà ngon, con đường ra chợ lầy lội, cái áo khoác cũ không đủ ấm khi trời trở gió.
Những câu đó chia làm ba loại. Loại thứ nhất là than: mẹ kể một thứ đang hỏng hoặc đang làm mẹ mệt. Loại thứ hai là khen người khác: mẹ kể nhà ai đó có cái gì hay, kèm câu "mà thôi, nhà mình có rồi". Loại thứ ba là nhắc chuyện cũ: mẹ nhớ lại thứ mẹ từng thích hồi trẻ, như cái máy may, giàn hoa trước nhà, món bánh bà ngoại hay làm.
Câu khen người khác thường là tín hiệu rõ nhất, vì mẹ đã nhìn thấy, đã thích, và chỉ không cho phép mình mua. Câu than thì phải nghe nhiều lần mới chắc. Câu nhắc chuyện cũ đôi khi không phải để mua một món đồ, mà là mong được ai đó cùng làm lại việc ấy với mẹ.
Mẹ nói gì, mẹ có thể đang nói điều gì
Bảng dưới gom vài câu quen thuộc mà anh B nghe được trong các cuộc gọi, và cách anh ghi vào sổ. Đây chỉ là ví dụ giả định, mỗi người mẹ một kiểu nói:
| Mẹ nói | Có thể mẹ đang nói | Ghi vào sổ |
|---|---|---|
| "Cái quạt nó kêu cả đêm, mà thôi kệ, còn chạy là được." | Mẹ ngủ không ngon, nhưng ngại con tốn tiền | Ngày, nguyên văn, "lần 1" |
| "Nhà cô Tư mới mua cái nồi, nấu cơm nhanh mà dẻo lắm." | Mẹ đã thấy, đã thích, đang so với cái nồi cũ | Ghi rõ món mẹ khen và cái nồi cũ mẹ đang dùng |
| "Dạo này đọc báo cứ phải đưa ra xa." | Mắt mẹ thay đổi, việc đầu tiên là đưa mẹ đi khám mắt | Ghi là việc cần làm, không ghi là ý quà |
| "Hồi xưa mẹ may đồ cho cả nhà đấy." | Mẹ nhớ một việc mình từng giỏi | Ghi lại, hỏi thêm lần sau: mẹ còn muốn may không |
| "Mua làm gì cho tốn, mẹ có thiếu gì." | Mẹ không muốn con tốn, không có nghĩa mẹ không cần | Không ghi gì, đừng dừng lại ở câu này |
Hàng thứ ba đáng để ý. Những gì liên quan tới sức khoẻ, như mắt mờ, đau gối, khó ngủ, không phải chỗ để đoán quà. Việc đúng là đưa mẹ đi khám, hỏi bác sĩ dặn gì, rồi ghi lại lời bác sĩ dặn. Mua một món đồ thay cho việc đi khám là bỏ qua điều quan trọng hơn.
Hai tháng ghi chép trước sinh nhật mẹ
Anh B làm theo một nhịp rất đơn giản, không cần sổ đẹp, chỉ cần đều tay:
- Tạo một ghi chú riêng tên "Mẹ" trong điện thoại, hoặc dành vài trang cuối của một cuốn sổ. Mỗi cuộc gọi một dòng ngày tháng.
- Cúp máy xong, ngồi thêm năm phút, ghi lại những câu mẹ nói có dính tới đồ đạc, việc nhà, sức khoẻ, thói quen. Ghi nguyên văn, kể cả câu "mà thôi kệ".
- Không hỏi dồn trong cuộc gọi. Mẹ kể gì thì hỏi tiếp đúng chuyện đó một câu, kiểu "Quạt kêu từ bao giờ hả mẹ, mẹ có tra dầu chưa?", để mẹ kể thêm chi tiết.
- Sau mỗi hai tuần, đọc lại cả trang, gạch chân những thứ được nhắc lại. Một thứ được nhắc ba lần trong hai tháng là thứ mẹ thật sự để tâm.
- Ba tuần trước sinh nhật, chọn một hướng, rồi gọi anh chị em để chắc không ai mua trùng: "Năm nay em định lo cái quạt cho mẹ, chị có định mua gì cho mẹ không, để mình khỏi trùng?"
Ghi đều tay quan trọng hơn ghi đẹp. Nhiều người định ghi rồi bỏ sau lần thứ hai vì nghĩ "chuyện nhỏ, nhớ được". Hai tháng sau, gần như không ai còn nhớ mẹ nói câu nào vào tuần nào.
Lọc từ trang ghi chép ra một món đúng
Được nhắc nhiều lần. Câu than một lần có thể chỉ là chuyện hôm đó. Câu than lần thứ ba là chuyện mẹ đang chịu đựng. Món quà giải quyết đúng chuyện đó sẽ được dùng mỗi ngày, và mỗi lần dùng mẹ nhớ tới con.
Mẹ đang tự xoay xở. Mẹ lót thêm khăn vào cái ghế cứng, dùng dây buộc lại quai giỏ, kê gạch dưới chân tủ. Những cách xoay xở đó cho biết chính xác mẹ cần gì, kích cỡ ra sao, để ở đâu.
Mẹ sẽ không tự mua. Có những thứ mẹ thấy là xa xỉ cho bản thân dù không đắt: một cái gối tốt hơn, một bộ ấm chén đẹp để mời khách, một cái áo khoác mới khi cái cũ vẫn mặc được. Đó là chỗ món quà có ý nghĩa nhất.
Không đụng tới chuyện mẹ tự ái. Món quà ngầm nói "mẹ già rồi", "mẹ yếu rồi" dễ làm mẹ buồn hơn vui, dù hữu ích. Nếu thật sự cần, hãy gắn nó với một lý do khác, như "cho mẹ dùng lúc cháu về chơi", hoặc trao vào một dịp không phải sinh nhật.
Vừa với nhà mẹ. Một món quá to cho căn bếp nhỏ, cần ổ điện mà nhà không có, hay dùng phức tạp với người không quen điện thoại, sẽ nằm trong tủ. Nhìn ảnh căn bếp lần về gần nhất trước khi chọn.
Lúc trao quà: nói lại câu mẹ từng nhắc
Cách trao quà cho mẹ khác cách trao quà cho bạn bè. Mẹ thường gạt đi trước khi mở, nên câu đầu tiên của bạn rất quan trọng. Thay vì nói "con tặng mẹ", hãy nói lại đúng câu mẹ đã nói: "Mẹ bảo cái quạt kêu cả đêm, con thấy thương mẹ quá nên mua cái mới, cái cũ để con mang ra tiệm sửa." Mẹ khó gạt đi một món quà xuất phát từ chính lời mình.
Nếu mẹ vẫn nói "Mua làm gì cho tốn", đừng giải thích về giá. Một câu nhẹ là đủ: "Con mua rồi mẹ ạ, mẹ dùng thì con vui, mẹ cất đi thì con buồn đấy." Với nhiều người mẹ, câu "con vui" có sức nặng hơn mọi lý lẽ.
Nếu không về được, gửi quà qua đường bưu điện thì gọi điện lúc mẹ nhận hàng, đừng để mẹ mở một mình rồi cất. Anh B nhắn trước cho mẹ: "Chiều nay có người giao hàng cho mẹ, mẹ nhận rồi gọi con nhé, con hướng dẫn mẹ lắp." Cuộc gọi lắp quạt hai mươi phút ấy đôi khi chính là phần quà mẹ nhớ lâu nhất.
Nếu về được, chọn lúc trao khi nhà vắng, không giữa bữa cơm đông họ hàng. Trước mặt nhiều người, mẹ dễ nói "con mua làm gì" cho người khác nghe, rồi ngại dùng vì sợ bị bảo là được con chiều. Trao lúc chỉ có hai mẹ con, mẹ mới để lộ mình vui đến đâu.
Những chỗ hay sai khi chọn quà cho mẹ
Phần lớn các sai lầm đến từ việc chọn thứ mình thấy mẹ nên có, thay vì thứ mẹ đã nói tới. Vài trường hợp quen thuộc:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Mua thứ mẹ chỉ than một lần, giữa lúc mệt | Chờ nghe lần thứ hai, thứ ba rồi mới quyết |
| Mua đồ để mẹ "hiện đại hơn", nhiều nút bấm | Chọn thứ dùng giống cái cũ, chỉ tốt hơn |
| Mua món quá đắt rồi khoe giá | Không nhắc giá; mẹ biết đắt là mẹ cất tủ |
| Mỗi anh chị em mua một món mà không bàn | Nhắn nhau trước ba tuần, chia ra mỗi người một việc |
| Tặng thứ thay cho việc đưa mẹ đi khám | Đưa mẹ đi khám trước, quà là chuyện sau |
Có một điều không cần làm: không cần quà phải bất ngờ. Với mẹ, được con nghe và nhớ lời mình nói đã là điều bất ngờ rồi.
Một chuyện nhỏ nữa: đừng mang quà về rồi bỏ luôn món cũ của mẹ khi mẹ chưa đồng ý. Cái quạt cũ, cái nồi cũ thường gắn với một đoạn đời của mẹ, có khi là thứ bố mua ngày trước. Hỏi mẹ một câu "Cái cũ mẹ muốn giữ lại hay để con mang đi cho ai?" là mẹ thấy mình vẫn được quyết chuyện trong nhà mình.
Sau sinh nhật: kiểm lại xem mẹ có dùng
Món quà đúng hay sai lộ ra sau vài tuần chứ không phải lúc mở hộp. Anh B tự kiểm theo mấy mốc:
- Sau một tuần, trong cuộc gọi, hỏi một câu không giống kiểm tra: "Quạt mới chạy êm không mẹ, đêm qua mẹ ngủ được không?"
- Lần về nhà gần nhất, nhìn xem món quà ở đâu. Còn nguyên hộp trong tủ thường có nghĩa là mẹ thấy quý quá không dám dùng, hoặc dùng không quen. Hỏi nhẹ: "Mẹ thấy khó dùng chỗ nào, để con chỉ lại."
- Ghi lại kết quả vào trang "Mẹ": món gì, mẹ phản ứng ra sao, có dùng không. Năm sau đọc lại là biết kiểu quà nào hợp với mẹ.
- Tiếp tục ghi những câu mẹ nhắc, cả khi không có dịp gì. Trang ghi chép ấy dần thành cuốn sổ hiểu mẹ, không chỉ là sổ chọn quà.
Nếu cả năm bạn ghi đều, sinh nhật năm sau gần như không phải nghĩ: bạn chỉ cần mở sổ và xem điều gì được nhắc nhiều nhất.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ luôn nói không cần gì thì có nên chỉ gửi tiền không?
Gửi tiền không sai, nhưng nhiều mẹ cất tiền để dành cho con cháu và không tiêu cho mình. Nếu muốn mẹ thật sự có thêm điều gì, hãy chọn một thứ mẹ đã nhắc nhiều lần. Có thể gửi kèm một ít tiền nếu đó là thói quen của nhà mình.
Mẹ than mắt mờ, đau chân thì có nên mua đồ hỗ trợ làm quà không?
Việc đầu tiên là đưa mẹ đi khám và hỏi bác sĩ dặn gì, chứ không tự đoán rồi mua. Khi đã có lời khuyên của bác sĩ, bạn có thể hỏi lại bác sĩ thứ gì phù hợp. Đồ liên quan sức khoẻ nên tặng vào lúc khác, không phải quà sinh nhật.
Ở xa không về được thì trao quà cho mẹ thế nào?
Gửi hàng về và hẹn gọi điện đúng lúc mẹ nhận, để cùng mẹ mở và hướng dẫn mẹ dùng nếu cần. Nói lại câu mẹ từng nhắc để mẹ biết vì sao con chọn món đó. Cuộc gọi ấy nhiều khi là phần mẹ nhớ lâu nhất.
Làm sao để anh chị em không mua trùng quà cho mẹ?
Nhắn trong nhóm anh chị em khoảng ba tuần trước sinh nhật, nói rõ mình định lo phần nào. Có thể chia: một người lo món đồ, một người lo bữa cơm, một người về chơi. Ai nghe mẹ nhắc gì thì chia sẻ cho nhau để cùng ghi.
Mẹ nhận quà rồi cất trong tủ không dùng thì nên làm gì?
Hỏi nhẹ xem mẹ thấy khó dùng chỗ nào, hoặc mẹ có tiếc không dám dùng. Nhiều mẹ cất vì quý quá. Bạn có thể tự mở ra dùng thử cùng mẹ trong lần về nhà, để mẹ thấy món đó là để dùng hằng ngày.