Để chị em dâu, anh em rể thấy mình là người nhà, anh chị em ruột cần làm ba việc nhỏ: gọi tên và hỏi chuyện của chính người đó chứ không chỉ hỏi qua vợ hay chồng họ, nhớ vài điều riêng về họ như món ăn, công việc, quê nhà, và không bao giờ đem họ ra bàn khi họ vắng mặt. Người mới vào một nhà đông anh chị em thường không thấy bị ghét, mà thấy mình đứng bên lề, nghe mọi người nhắc những chuyện mình không có mặt.
Tình huống giả định: nhà có ba chị em gái và một em trai út. Em trai vừa cưới vợ, em dâu C quê ở tỉnh khác, làm kế toán, ít nói. Mỗi lần cả nhà ăn lẩu tối thứ bảy, ba chị gái nói chuyện rôm rả, nhắc chuyện hồi bé, chuyện người quen trong xóm, còn em dâu ngồi gắp rau cho mọi người rồi ngồi im. Chị thứ hai là D để ý, muốn làm gì đó mà không biết làm sao cho không gượng.
Người mới vào nhà đông anh chị em cảm thấy gì
Một gia đình có nhiều anh chị em ruột giống một nhóm bạn chơi với nhau ba mươi năm. Họ có cả kho chuyện chung, có những từ chỉ họ hiểu, có những trận cười chỉ cần nhắc một chữ. Với người trong nhà, đó là thân. Với người mới vào, đó là một bức tường dễ chịu mà không có cửa. Em dâu nghe "hồi đó con Út trèo cây ổi" và cười theo, nhưng không có chuyện nào của mình để góp.
Người mới còn mang một lớp ngại riêng. Em dâu sợ nói nhiều bị coi là xởi lởi quá, nói ít bị coi là chảnh. Anh rể sợ góp chuyện thì bị cho là xen vào việc nhà vợ. Họ thường chọn cách an toàn nhất là làm việc tay chân: rửa bát, gắp thức ăn, trông cháu. Làm việc thì không ai trách, nhưng cũng không ai thật sự biết họ.
Từ phía anh chị em ruột, ai cũng tưởng mình đã đón người mới rất tốt, vì không ai nói nặng câu nào. Nhưng đón không phải là không làm khó, mà là mở chỗ cho người ta bước vào. Chị D nhận ra sau gần một năm, chị biết em dâu tên gì, làm nghề gì, mà không biết em thích ăn gì, quê em có món gì ngon, em có anh chị em không. Chị biết em dâu như biết một người khách quen, chưa phải một người nhà.
Những việc làm theo thứ tự trong mấy tháng đầu
Không cần làm hết trong một bữa. Chị D chia ra theo từng lần gặp, mỗi lần một việc.
- Lần gặp đầu tiên sau khi để ý: ngồi cạnh em dâu, không ngồi đối diện. Ngồi cạnh ít căng hơn, nói chuyện được mà không cần nhìn thẳng mặt nhau.
- Hỏi một câu về chính em dâu, không qua em trai: quê em có món gì mà ở đây không ăn được, hồi nhỏ em có hay về quê ngoại không, em có mấy anh chị em. Hỏi một câu thôi, rồi để em kể.
- Về nhà ghi lại vài dòng trong ghi chú điện thoại: em dâu không ăn được rau mùi, quê em có món bánh đúc nóng, em có một em gái đang học năm hai, em làm kế toán và cuối tháng luôn bận.
- Lần sau dùng đúng điều đã ghi. Nấu lẩu thì để riêng rau mùi một đĩa. Cuối tháng không rủ em đi đâu buổi tối. Hỏi thăm em gái của em có thi tốt không.
- Rủ em dâu làm một việc riêng với mình, không có cả nhà: đi chợ sáng, đi cắt tóc, đi mua đồ cho cháu. Hai người đi riêng một buổi có khi thân hơn mười bữa ăn đông người.
- Khi cả nhà nhắc chuyện cũ, kể thêm một câu giải thích cho em dâu nghe: "Cây ổi đó ở sau nhà bà nội, Út trèo lên rồi không dám xuống, cả xóm ra đứng xem." Một câu như vậy kéo người mới vào câu chuyện.
Với anh rể hay em rể thì cách cũng thế, chỉ đổi đề tài. Em rể ít nói thường mở lời khi được hỏi về việc mình làm giỏi: sửa đồ, nấu một món, chuyện xe cộ, chuyện nghề. Hỏi đúng chỗ đó, em rể sẽ nói nhiều hơn mọi người tưởng.
Câu nói mẫu cho từng vai
Chị chồng nói với em dâu, khi ngồi ăn lẩu: "Hôm trước em bảo quê em mùa này có cá linh, chị đọc mới biết. Lần sau em về quê, chỉ chị chỗ mua với nhé, chị muốn nấu thử một lần." Câu này cho em dâu thấy chị nhớ chuyện em kể, và cho em một vai là người hiểu biết.
Em vợ nói với anh rể, khi anh đang đứng một mình ngoài sân: "Anh ơi, xe em dạo này kêu lạch cạch ở bánh sau, anh xem giúp em được không? Em hỏi mấy người rồi mà không ai chỉ được như anh." Nhờ đúng việc người ta giỏi là một cách mời người ta vào nhà rất tự nhiên.
Anh cả nói với em rể mới, sau bữa cơm đầu tiên: "Nhà anh đông, nói chuyện ồn, em đừng ngại. Có gì không quen cứ hỏi anh, hoặc nhắn riêng cũng được." Một câu nói trước như vậy giúp người mới không hiểu nhầm sự ồn ào là thờ ơ.
Chị dâu nói với em chồng, khi em chồng đến chơi: "Em ở lại ăn cơm nhé, chị nấu canh chua, nhớ em thích ăn chua mà." Và khi chính bạn là dâu rể, muốn mở lời với anh chị em bên kia: "Chị ơi, em thấy nhà mình hay ăn lẩu tối thứ bảy, tuần này để em làm nước lẩu kiểu quê em cho cả nhà ăn thử nhé."
Sai hay gặp và vì sao người mới khép lại
Phần lớn không cố ý, nhưng người mới nhớ rất lâu.
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Hỏi chuyện em dâu qua em trai: "Vợ mày dạo này thế nào?" | Hỏi thẳng em dâu, gọi tên, hỏi chuyện của em |
| Bàn về dâu rể khi họ vắng mặt, kể cả khen | Không bàn; muốn khen thì khen thẳng với người đó |
| So sánh dâu này với dâu kia, rể này với rể kia | Mỗi người một chuyện riêng, không đặt cạnh nhau |
| Để người mới làm hết việc bếp vì "để em làm cho quen" | Cùng làm, vừa làm vừa nói chuyện |
| Kể với dâu rể chuyện cũ của vợ chồng họ trước khi cưới | Để chuyện của họ cho họ tự kể với nhau |
Cái không cần làm: không cần tặng quà thật to để lấy lòng, không cần ép người mới gọi bằng xưng hô thân mật quá sớm, không cần tổ chức buổi riêng chào đón. Người mới cần được nhớ tới và được hỏi chuyện, không cần được chiêu đãi.
Giữ thân với anh chị em ruột mà không làm dâu rể thấy bị gạt ra
Một cái khó ít ai nói: anh chị em ruột vẫn cần những lúc chỉ có nhau. Mấy chị em gái muốn ngồi với nhau một buổi nói chuyện bố mẹ, chuyện hồi bé. Điều đó bình thường, không có lỗi. Vấn đề chỉ đến khi những buổi riêng đó thành một lớp tường, và dâu rể nghe kể lại sau, thấy mình là người ngoài.
Cách dung hoà nhiều nhà làm được: những buổi riêng của anh chị em ruột thì nói thẳng, không giấu. "Chiều chủ nhật mấy chị em đi cà phê nói chuyện nhà, các anh trông con giúp nhé, tối cả nhà ăn lẩu." Nói rõ có buổi riêng, cũng nói rõ có buổi chung ngay sau, không ai thấy bị loại.
Còn một điều nữa: chuyện của vợ chồng em mình, dù em mình kể với bạn, không đem ra buổi chị em bàn. Em trai than vợ một câu lúc mệt, chị nghe rồi để đó, không chuyển cho chị em khác, không nhắc lại khi em dâu có mặt. Người dâu hay biết rất nhanh mình đang bị bàn, qua một ánh mắt, một câu đùa lệch. Một lần biết là họ dè chừng cả nhà nhiều năm. Nếu chuyện giữa vợ chồng em có dấu hiệu bạo lực hay đe doạ, thì không còn là chuyện tế nhị nữa; lúc đó an toàn của người bị làm hại đặt lên trước hết, kể cả khi người đó là dâu rể.
Nhớ ngày riêng và người thân bên phía dâu rể
Dâu rể mang theo cả một nhà phía họ: bố mẹ, anh chị em, những ngày của riêng họ. Người trong nhà thường quên mất phần này, chỉ nhớ sinh nhật em dâu vì em trai nhắc. Nhưng thứ làm em dâu cảm động nhiều khi là chuyện khác: chị chồng nhớ hôm mẹ em đi khám, hỏi thăm em gái em thi đại học, chúc em ngày nhận chức trưởng nhóm.
Chị D ghi thêm vào ghi chú về em dâu một dòng riêng cho người thân bên em: mẹ em dâu bị đau lưng, em gái em đang học năm hai, bố em hay đi câu cá cuối tuần. Lần gặp sau, chị hỏi: "Lưng mẹ em dạo này đỡ chưa? Hôm trước em bảo mẹ đi tập ở trạm y tế phường." Em dâu ngẩn ra một chút rồi kể cả buổi. Hỏi thăm sức khoẻ thì chỉ hỏi những gì em đã kể, không đoán bệnh, không mách thuốc; nếu em lo, gợi ý đưa mẹ đi khám lại là đủ.
Ngày riêng của dâu rể cũng đáng nhớ như ngày của em ruột: ngày bắt đầu việc mới, ngày thi chứng chỉ, ngày chuyển nhà. Một tin nhắn đúng hôm đó, không cần quà, nói lên rằng người đó không chỉ là vợ của em trai, mà là một người có đời sống riêng mà cả nhà quan tâm.
Tự kiểm sau ba tháng và sau một năm
Sau ba tháng, nhìn vào trang ghi chú về em dâu hay em rể. Nếu có năm sáu dòng cụ thể như món không ăn, quê, công việc, tên người thân bên họ, bạn đã biết họ hơn hẳn trước. Nếu trang vẫn trống, đó là dấu hiệu bạn vẫn đang nói chuyện với họ qua em mình.
Để ý vài dấu hiệu nhỏ từ phía người mới: em dâu có tự nhắn cho bạn không cần qua em trai không, có kể chuyện chỗ làm không, có ngồi lại sau bữa ăn thay vì đứng dậy rửa bát ngay không. Anh rể có góp chuyện khi cả nhà nói về chuyện cũ không, có đùa với các cháu không. Những thứ đó cho biết họ đã bắt đầu thấy thoải mái.
Sau một năm, có thể thử một việc lớn hơn một chút: rủ em dâu hay em rể cùng lo một việc nhỏ cho cả nhà, như chọn chỗ ăn cho bữa cuối năm, hay làm món chính một buổi. Được giao một việc của cả nhà là lúc người mới thấy mình là người trong nhà thật. Nếu sau một năm người mới vẫn rất dè dặt, đừng ép; có người cần vài năm, nhất là người lớn lên trong nhà ít người, ít nói. Cứ giữ những việc nhỏ đều đặn.
Câu hỏi thường gặp
Em dâu ít nói, ngồi ăn với nhà chồng chỉ im lặng thì làm sao?
Ngồi cạnh em, hỏi một câu về chính em như quê em có món gì ngon, rồi để em kể. Rủ em đi một việc riêng hai người như đi chợ. Người ít nói thường mở lời trong nhóm nhỏ chứ không trong bữa ăn đông người.
Anh chị em ruột có nên có buổi riêng không có dâu rể không?
Có, đó là nhu cầu bình thường. Chỉ cần nói thẳng là có buổi riêng và có buổi chung với cả nhà ngay sau, đừng giấu, để dâu rể không nghe kể lại rồi thấy mình bị gạt ra.
Làm sao để anh rể hay em rể bớt ngại với nhà vợ?
Hỏi chuyện hoặc nhờ đúng việc họ giỏi, như sửa đồ, nấu một món, chuyện nghề. Nói trước một câu rằng nhà mình đông và ồn, có gì cứ hỏi. Người đàn ông mới vào nhà vợ thường mở lòng khi được thấy mình có ích.
Nghe em trai than phiền về vợ thì nên làm gì?
Nghe, không đổ thêm dầu, không chuyển lời cho người khác trong nhà và không nhắc lại trước mặt em dâu. Chuyện vợ chồng để vợ chồng tự giải quyết. Nếu có dấu hiệu bạo lực hay đe doạ thì an toàn của người bị hại phải được đặt lên trước.
Có nên ghi chú về sở thích của dâu rể không?
Nên, vài dòng thôi: món không ăn được, quê, công việc, tên người thân bên họ. Lần sau dùng đúng điều đó, người mới sẽ thấy mình được nhớ tới. Chỉ ghi điều họ tự kể, không ghi điều nghe lại từ người khác.
Chị em dâu trong nhà không hợp nhau thì anh chị em ruột có nên can thiệp?
Không nên đứng về một phía hay chuyển lời qua lại. Mỗi người tự giữ quan hệ tử tế với từng chị em dâu, không bàn người này với người kia. Khi được hỏi ý, nói điều mình thấy về việc cụ thể, không nhận xét tính người.