Buổi riêng mỗi tháng với từng đứa con đã lớn là một việc chung ngắn, lặp lại đều, chỉ có bố hoặc mẹ với một đứa: chọn theo thứ đứa con đó thích chứ không theo thứ bố mẹ thích, giữ cùng một khung giờ, không biến thành buổi nhắc nhở, và ghi lại vài dòng sau mỗi lần. Gặp đông đủ cả nhà thì vui, nhưng chỉ khi ngồi riêng, từng đứa mới kể chuyện của mình.
Tình huống giả định: chú V có ba người con, hai đứa đã đi làm, một đứa học năm cuối đại học, đều ở cùng thành phố. Mỗi tháng cả nhà ăn cơm chung một lần, ồn ào, vui, nhưng về nhà chú nhận ra mình chẳng biết thêm gì về từng đứa. Đứa giữa còn nói đùa mà thật: "Bố chỉ nói chuyện với anh Hai." Phần dưới là cách chú bắt đầu những buổi riêng.
Vì sao gặp đông đủ mà vẫn không biết từng đứa
Trong bữa cơm cả nhà, câu chuyện luôn đi theo người nói nhiều nhất, thường là đứa lớn hoặc đứa có chuyện mới nhất. Đứa trầm hơn ngồi nghe, cười, gắp thức ăn, và ra về mà không ai hỏi nó đang thế nào. Chú V để ý suốt nửa năm, đứa con giữa của chú gần như chưa kể chuyện của mình ở bữa nào.
Thêm nữa, có những chuyện con không muốn nói trước anh chị em: chuyện lương thấp hơn anh, chuyện chưa có việc ổn định, chuyện muốn đổi hướng mà sợ bị so. Ngồi với bố một mình, những chuyện đó mới có chỗ.
Câu đùa "Bố chỉ nói chuyện với anh Hai" làm chú giật mình. Chú không thiên vị, nhưng trong mắt đứa giữa, sự chú ý của bố đổ dồn về đứa nói nhiều. Buổi riêng là cách để mỗi đứa có phần của mình, và thấy được điều đó.
Chọn việc cho buổi riêng: theo đứa con, không theo bố mẹ
Chú V hỏi từng đứa, mỗi đứa chọn một việc khác hẳn nhau:
- Đứa lớn làm kỹ sư, thích chạy bộ: hai bố con chạy chậm một vòng hồ sáng chủ nhật đầu tháng, rồi ăn bánh cuốn. Chú chạy không nổi bằng con, con chạy chậm lại cho bố.
- Đứa giữa mê đàn từ nhỏ, đi làm rồi vẫn giữ cây đàn cũ: tối thứ sáu tuần thứ hai, con về nhà, hai bố con ngồi ở góc đàn trong phòng khách, con chơi, bố hát theo những bài cũ của bố, con tập đệm.
- Đứa út học năm cuối, thích đi chợ đồ cũ: chiều thứ bảy tuần thứ ba, chú chở con đi một vòng chợ đồ cũ, mua một hai thứ lặt vặt.
- Tuần thứ tư để trống, hoặc là bữa cơm cả nhà, để không ai trong nhà thấy lịch kín tới mức mệt.
- Mẹ cũng có lịch riêng của mẹ với từng đứa, không trùng với bố.
Câu hỏi chú dùng để con chọn: "Mỗi tháng bố muốn dành một buổi riêng với con, con thích làm gì nhất? Việc gì cũng được, ngắn thôi." Đứa giữa nghĩ hai hôm mới trả lời, và câu trả lời là cây đàn, thứ mà chú tưởng con đã bỏ từ lâu.
Lời mời đầu tiên: nói sao cho con không thấy lạ
Con đã lớn mà tự nhiên được bố mời "đi riêng" thì dễ nghĩ có chuyện gì nghiêm trọng: bố mẹ sắp bệnh, nhà sắp bán, hay mình sắp bị trách. Chú V nhận ra điều này khi lần đầu nhắn đứa lớn "Chủ nhật bố muốn gặp riêng con", con gọi lại ngay, giọng lo: "Có chuyện gì hả bố?"
Chú sửa lại cách mời, nói rõ là không có chuyện gì, chỉ là muốn có thời gian với từng đứa: "Không có chuyện gì đâu con. Bố thấy cả nhà gặp nhau toàn đông, chẳng nói riêng được với ai. Bố muốn mỗi tháng có một buổi với từng đứa, con chọn việc gì cũng được." Con lớn bật cười, nói "Làm con hết hồn", rồi chọn chạy bộ.
Với đứa út, chú nhắn ngắn hơn, giọng đùa: "Bố đang thiếu người dẫn đi chợ đồ cũ, con nhận việc không, trả công bằng một ly nước mía." Với đứa giữa, chú nói trực tiếp khi con về ăn cơm, và nói thêm một câu chú đã nghĩ kỹ: "Hôm trước con nói bố chỉ nói chuyện với anh Hai, bố nghĩ hoài. Bố muốn có buổi riêng với con." Đứa giữa im một lúc, rồi nói "Bố còn nhớ câu đó hả".
Lời mời tốt có ba phần: nói rõ không có chuyện gì xấu, nói lý do thật, và để con chọn. Thiếu phần đầu là con lo, thiếu phần cuối là con thấy bị xếp lịch.
Buổi tối ở góc đàn: một buổi riêng diễn ra thế nào
Tối thứ sáu, con về lúc bảy giờ rưỡi, ăn tạm bữa tối mẹ để phần. Chú không hỏi chuyện công việc ngay. Hai bố con ra góc đàn, con lấy cây đàn cũ, lên lại dây. Chú ngồi bên, đưa con cái khăn lau. Con hỏi "Bố muốn hát bài gì?", chú chọn một bài từ thời trẻ của chú, con dò hợp âm.
Chuyện đến trong lúc con dò, ngắt quãng: con kể nhóm ở chỗ làm vừa đổi trưởng nhóm, con không hợp người mới. Chú hỏi "Không hợp ở chỗ nào?", nghe, rồi để con quay lại với cây đàn. Không cần nói hết trong một lần.
Buổi đó kéo dài một tiếng rưỡi. Lúc con về, chú nói "Tháng sau con tập bài kia nha, bố hát bè". Con cười, nhắn lại trên đường về: "Bố tập trước lời đi, hôm nay bố quên lời hai lần." Cái tin nhắn nhỏ ấy cho chú biết buổi tối đã chạm được tới con.
Biến buổi riêng thành buổi nhắc nhở: những lỗi hay gặp
Buổi riêng dễ hỏng nhất khi bố mẹ dùng nó để nói những điều đã định nói từ lâu:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Mở đầu bằng "Bố có chuyện muốn nói với con." | Mở đầu bằng việc đã hẹn: lên dây đàn, khởi động chạy, đi chợ. |
| Hỏi chuyện lương, chuyện bao giờ lấy vợ lấy chồng. | Hỏi về thứ con đang làm cùng bố lúc đó, rồi để con dẫn chuyện. |
| So con với anh chị em: "Anh Hai tháng này được thưởng." | Không nhắc đứa khác trong buổi riêng. |
| Hủy buổi riêng khi bố mẹ bận việc khác. | Lùi sang ngày gần nhất và nói rõ lý do. |
| Kể lại chuyện đứa này tâm sự cho đứa kia. | Chuyện trong buổi riêng ở lại trong buổi riêng. |
Dòng cuối là điều giữ cho nếp này sống lâu. Chỉ cần một lần đứa út nghe anh chị nhắc lại chuyện mình kể riêng với bố, buổi riêng mất ý nghĩa. Chú V tự dặn: muốn nhắc tới chuyện của đứa nào với người khác thì hỏi đứa đó trước.
Ghi lại sau mỗi buổi, và dùng những dòng đó
Sau mỗi buổi riêng, chú V ghi vào sổ, mỗi đứa một trang, ba dòng: làm gì, con kể gì, có điều gì con đang lo hoặc đang vui. Không ghi nhận xét của chú về con, chỉ ghi điều con nói.
Những dòng đó giúp buổi sau nối được buổi trước. Chú hỏi đứa giữa "Trưởng nhóm mới dạo này sao rồi con?", con kể đã quen dần, thậm chí học được vài điều. Chú hỏi đứa út "Cái quạt cũ mua ở chợ hôm trước con sửa được chưa?", con khoe đã chạy lại được.
Cuối năm, chú đọc lại ba trang sổ và thấy rõ từng đứa đã đi qua những gì trong năm: một lần đổi việc, một lần chia tay nhóm bạn, một lần được học bổng. Những thứ đó chú không biết được nếu chỉ gặp các con ở bữa cơm chung.
Sổ còn giúp chú nhận ra sở thích của con cũng đổi. Đứa út học xong thì chán chợ đồ cũ, chuyển sang thích đi bơi buổi sáng. Chú đọc thấy dòng con kể ba lần liền về hồ bơi gần trường, nên hỏi con có muốn đổi việc của buổi riêng không. Con gật ngay. Buổi riêng phải đổi theo con, không phải giữ nguyên vì đã thành nếp. Chú gạch dòng cũ, ghi dòng mới kèm ngày, và tháng sau hai bố con ra hồ bơi lúc sáu giờ sáng.
Khi con bận, con ở xa, hoặc con chưa muốn
Có tháng con không về được vì công việc. Chú V không bỏ, chú đổi hình thức: gọi video với đứa giữa, con chơi một đoạn đàn qua điện thoại, chú hát theo, lệch nhịp mà vui. Với đứa lớn đi công tác, chú hẹn sáng chủ nhật hai bố con mỗi người chạy ở một nơi, chạy xong chụp ảnh gửi nhau.
Có đứa không hào hứng ngay. Đứa út lúc đầu nói "Thôi bố, con bận ôn thi". Chú không ép, chỉ nói "Ừ, thi xong mình đi, bố đợi". Ba tuần sau, chính con nhắn: "Thứ bảy này đi chợ đồ cũ không bố?"
Nếu một đứa con có vợ hoặc chồng, buổi riêng vẫn giữ được, nhưng nên hỏi ý con trước để vợ chồng con sắp xếp. Đôi khi buổi đó là ba người, có thêm con dâu hay con rể, cũng tốt, miễn là có lúc cha và con nói với nhau được vài câu.
Sau sáu tháng, sau một năm: tự kiểm
Sau sáu tháng, chú V tự kiểm vài điều: có đứa nào bị bỏ buổi quá hai lần liền không; chú có biết mỗi đứa đang lo gì nhất không; trong các buổi riêng có lần nào chú lỡ so sánh hay nhắc nhở không. Chú thấy đứa lớn bị lỡ ba lần vì công tác, nên chủ động hẹn bù một bữa sáng giữa tuần gần chỗ con làm.
Sau một năm, đứa giữa không còn đùa "bố chỉ nói chuyện với anh Hai" nữa. Trong bữa cơm cả nhà, con kể chuyện của mình nhiều hơn, vì đã quen được bố nghe. Và chú nhận ra một điều không ngờ: chính chú cũng thấy gần mình hơn, khi được nghe lại những bài hát cũ qua tiếng đàn của con.
Buổi riêng không cần to tát hay tốn kém. Một vòng chạy, một tối bên cây đàn, một buổi chợ, lặp lại đều đặn, là đủ để mỗi đứa con biết mình có một chỗ riêng bên bố mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Buổi riêng với con đã lớn nên làm gì?
Làm một việc đứa con đó thích và hai người làm chung được, như chạy bộ, chơi đàn, đi chợ, nấu một món. Hỏi con chọn, giữ ngắn và lặp lại đều mỗi tháng.
Có nhiều con thì sắp xếp buổi riêng thế nào cho công bằng?
Mỗi đứa một tuần trong tháng, khung giờ cố định, và bố mẹ mỗi người có lịch riêng. Nếu buổi của đứa nào bị lỡ, hẹn bù sớm để con không thấy mình bị xếp sau.
Con lớn bận không có thời gian thì làm sao?
Đổi hình thức thay vì bỏ: gọi video, làm cùng một việc ở hai nơi rồi gửi ảnh cho nhau, hoặc gặp ngắn gần chỗ con làm. Đều đặn quan trọng hơn dài.
Có nên dùng buổi riêng để nói chuyện nghiêm túc với con không?
Không nên biến buổi riêng thành buổi nhắc nhở hay dạy bảo. Nếu có chuyện cần bàn, hẹn một lúc khác để buổi riêng vẫn là khoảng thời gian dễ chịu mà con muốn giữ.
Con thấy bố mẹ thiên vị thì buổi riêng có giúp được không?
Có, vì mỗi đứa có một khoảng thời gian chỉ của mình và thấy mình được nghe. Quan trọng là không so sánh các con trong buổi riêng và không kể chuyện đứa này cho đứa kia.
Con đã có gia đình thì còn giữ buổi riêng được không?
Được, nhưng nên hỏi ý con trước để vợ chồng con sắp xếp. Đôi khi buổi đó có thêm con dâu hoặc con rể, miễn là cha mẹ và con vẫn có lúc trò chuyện riêng.