Anh chị em ở xa nhau giữ được thân khi có một nhịp liên lạc khớp với giờ giấc của cả hai, khi chuyện được kể là chuyện nhỏ hằng ngày chứ không chỉ tin quan trọng, và khi mỗi lần về được chuẩn bị trước để có thời gian riêng cho nhau chứ không chỉ chạy việc. Xa không làm anh chị em hết thân, cái làm hết thân là chỉ còn biết nhau qua tin lớn: ai sinh con, ai chuyển nhà, ai ốm.
Tình huống giả định: chị E đi làm ở một thành phố cách quê gần một ngày tàu, em trai F ở lại quê làm việc gần bố mẹ, còn em út G đi làm ở nước ngoài, lệch năm tiếng. Ba chị em thương nhau, nhưng mỗi lần gặp lại là một hai ngày dịp nghỉ lễ, chạy từ nhà nội sang nhà ngoại, lúc chia tay ở sân ga mới nhận ra chưa nói được chuyện gì ra hồn.
Xa nhau làm mất cái gì giữa anh chị em
Khi ở gần, anh chị em biết nhau qua những thứ vụn vặt: em mới đổi kiểu tóc, chị đang bực đồng nghiệp, anh vừa mua cái xe đạp cũ. Những thứ vụn vặt đó không ai nghĩ là quan trọng, nhưng chính chúng làm hai người biết nhau đang sống thế nào. Xa nhau, phần vụn vặt rơi mất trước tiên, vì không ai gọi điện chỉ để kể đổi kiểu tóc.
Còn lại là tin lớn. Tin lớn được báo đầy đủ, nhưng tin lớn đến không có nền. Em út báo chuyển việc, chị E mừng, nhưng không biết em chán việc cũ từ bao giờ, vì sao chán, việc mới làm gì. Chị hỏi vài câu xã giao rồi thôi. Em thấy chị không hiểu, chị thấy em không kể. Không ai sai, chỉ là khoảng trống giữa hai tin lớn quá dài.
Người ở xa còn mang một lớp áy náy. Em út ở nước ngoài biết anh F gánh hết việc gần bố mẹ, nên mỗi lần gọi về hơi rụt rè, không dám kể chuyện vui của mình nhiều vì sợ anh nghĩ mình sướng. Anh F thì ngại kể chuyện mệt vì sợ em nghĩ anh trách. Hai cái ngại đều xuất phát từ thương nhau, nhưng cộng lại thành những cuộc gọi chỉ hỏi bố mẹ có khoẻ không.
Chọn nhịp liên lạc theo khoảng cách và lệch giờ
Khác tỉnh, cùng giờ: tin nhắn ngắn vài lần trong tuần về chuyện vụn vặt, một cuộc gọi dài hơn mỗi hai tuần, tối thứ sáu hoặc trưa chủ nhật khi cả hai không đi làm. Chị E chọn lúc đang nấu cơm tối, gọi qua tai nghe, vừa nấu vừa nói chuyện với em F.
Khác nước, lệch giờ: chọn một khung giờ cố định cả hai đều không vội. Lệch năm tiếng thì chín giờ tối ở bên này là bốn giờ chiều bên kia, em đang làm; tốt hơn là sáng chủ nhật bên này, đầu giờ chiều bên em đã tan ca. Ghi múi giờ của em vào ghi chú để khỏi tính nhầm.
Tin nhắn thoại thay cho gọi khi lệch giờ quá nhiều: một tin thoại hai phút kể chuyện hôm nay, người kia nghe lúc tiện rồi gửi lại. Không cần cùng thức một lúc mà vẫn nghe được giọng nhau.
Gọi video có hình ảnh đời thường: không cần ngồi nghiêm chỉnh trước màn hình. Quay cảnh mình đang đi chợ, đang tưới rau, đang đứng ở sân ga. Em út ở xa nhìn thấy cái chợ quê, cái ngõ nhà, còn hơn nghe kể mười lần.
Một ghi chú về từng người ở xa: tên chỗ làm, giờ giấc, món em đang tập nấu bên đó, người bạn em hay nhắc, ngày em có kỳ nghỉ. Mở ra đọc trước mỗi cuộc gọi.
Tin nhắn và câu nói mẫu khi ở xa
Chị nhắn em ở nước ngoài, không hỏi chuyện lớn, kể chuyện nhỏ: "Sáng nay chị đi ngang hàng bánh cuốn đầu ngõ, bà bán vẫn hỏi thằng út đâu rồi. Bên đó em có tìm được chỗ ăn sáng nào giống không?" Câu này mang em về một chỗ quen, và mở cho em một chuyện dễ kể.
Em ở xa gọi về cho anh đang ở gần bố mẹ, nói thẳng điều mình áy náy để gỡ: "Anh ơi, em biết việc nhà ở quê anh lo hết. Em không nói ra không phải vì em không biết. Có việc gì em đỡ được từ xa thì anh bảo em nhé." Câu này không bàn chia việc, chỉ để anh biết em thấy.
Anh ở gần nhắn em ở xa, để em không ngại kể chuyện vui: "Thấy ảnh em đi dã ngoại với đồng nghiệp, anh vui. Kể anh nghe chỗ đó thế nào, ở quê dạo này mưa suốt, nghe chuyện nắng cho đỡ chán."
Trước khi về thăm, nhắn trước một tuần để có buổi riêng: "Chị về ba ngày, ngày đầu ở nhà với bố mẹ, sáng ngày hai em rảnh không? Chị em mình đi ăn sáng riêng một bữa nhé, chị muốn nghe chuyện em, không phải chuyện nhà." Và lúc chia tay ở sân ga, thay câu "thôi về đi" bằng: "Về tới nơi chị nhắn. Tuần sau chị gọi kể chuyện chỗ làm mới cho em nghe."
Chuẩn bị cho một lần về để có thời gian riêng với nhau
Mỗi lần về thường ngắn và kín lịch. Chị E chuẩn bị như sau, bắt đầu từ trước khi đi hai tuần:
- Hai tuần trước: nhắn cho từng anh chị em lịch mình về, ngày nào bận việc gì, hỏi họ có buổi nào rảnh.
- Một tuần trước: chốt một buổi riêng với mỗi người, dù chỉ một bữa sáng hay một lần đi bộ quanh hồ. Nói rõ là buổi riêng, không phải buổi cả nhà.
- Mở ghi chú về từng người, đọc lại những gì họ kể mấy tháng qua: em F đang sửa lại góc bếp cho mẹ, em G đang học lái xe bên đó. Nghĩ trước một hai câu hỏi tiếp theo.
- Mang theo một món nhỏ từ nơi mình sống mà người kia từng nhắc, không cần đắt, chỉ cần đúng. Em F từng khen loại cà phê chị mang về lần trước, chị mang lại loại đó.
- Ngày về: không ôm điện thoại lúc ngồi với nhau. Trả lời việc công ty vào một khung giờ cố định, ví dụ sau tám giờ tối.
- Ngày đi: ghi thêm vào ghi chú những gì vừa nghe được, để lần gọi sau tiếp tục từ đó.
Cách này dùng cho cả người ở gần khi anh chị em từ xa về. Người ở gần thường lo cơm nước, đưa đón, dọn phòng, rồi đến lúc em đi mới nhận ra mình chưa ngồi riêng với em được mười phút.
Cho con cháu các nhà biết nhau dù ở xa
Anh chị em ở xa thường lo một chuyện: con mình với con của anh chị em lớn lên không biết nhau, gặp nhau dịp lễ như người lạ. Nỗi lo đó có cơ sở, vì trẻ con chỉ thân với người chúng gặp và nói chuyện đều. Nhưng không cần gặp nhiều mới thân; cần những lần nhỏ có tên, có chuyện.
Chị E thử để hai đứa con nói chuyện với con của em F qua gọi video mỗi tháng một lần, mười phút, người lớn ngồi cạnh nhưng không điều khiển. Ban đầu bọn trẻ ngượng, chỉ chào rồi chạy đi. Chị gợi ý một việc chung: mỗi đứa giơ lên một món đồ chơi mới, hoặc khoe con gà con mèo trong nhà. Đến tháng thứ ba, bọn trẻ tự hỏi nhau chuyện trường lớp.
Người lớn cũng đóng vai cầu nối bằng chuyện kể. Chị E kể cho con nghe chuyện hồi bé chị với cậu F đi bắt cá, rồi bảo con lần sau gọi thì hỏi cậu xem có thật không. Trẻ con có một câu chuyện chung với người thân thì nhớ người đó hơn mười tấm ảnh. Lần về quê kế tiếp, bọn trẻ gặp nhau không còn đứng nép sau lưng bố mẹ nữa.
Những điều làm người ở xa thấy mình thành khách
Không ai có ý làm người ở xa thấy lạc, nhưng vài thói quen khiến họ thấy vậy.
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Chỉ báo tin lớn, tin xấu, việc cần làm | Kể thêm chuyện vụn vặt: bữa ăn, cái cây, chuyện xóm |
| Nói "ở xa sướng, có biết gì đâu" dù là đùa | Hỏi chuyện đời sống bên đó, cả chuyện khó |
| Quyết chuyện nhỏ trong nhà rồi báo sau | Hỏi ý cả người ở xa với những chuyện họ muốn được hỏi |
| Mỗi lần về xếp kín lịch thăm họ hàng | Để trống ít nhất một buổi cho anh chị em ngồi với nhau |
| Gọi video chỉ để người ở xa chào bố mẹ rồi tắt | Để thêm vài phút cho anh chị em nói chuyện riêng |
Cái không cần làm: không cần gọi mỗi ngày, không cần gửi quà mỗi tháng để bù cho việc ở xa, không cần kể mọi chuyện. Nhịp đều và đúng giờ quan trọng hơn nhịp dày.
Tự kiểm sau một tháng, sáu tháng và mỗi lần về
Sau một tháng, nhìn lại: có bao nhiêu lần liên lạc giữa bạn và anh chị em ở xa mà không phải vì bố mẹ hay vì việc? Nếu có vài lần, nhịp đã bắt đầu. Nếu chưa, đặt lời nhắc cố định trong lịch điện thoại, ghi rõ giờ bên kia để khỏi gọi nhầm lúc họ đang ngủ.
Sau sáu tháng, đọc lại ghi chú về từng người. Bạn có biết em ở xa đang làm việc gì cụ thể, đang vui hay đang mệt vì chuyện gì, cuối tuần thường làm gì không? Nếu biết, khoảng cách địa lý không còn là khoảng cách giữa hai người. Nếu vẫn chỉ biết những tin lớn, thử thêm tin thoại hoặc gọi video quay cảnh đời thường.
Sau mỗi lần về, tự hỏi một câu: lần này có buổi nào chỉ có hai chị em không? Nếu không có, lần sau lên lịch sớm hơn. Và để ý cảm giác lúc chia tay ở sân ga: nếu thấy còn nhiều chuyện chưa nói, đó không phải là dở, đó là dấu hiệu hai người vẫn còn nhiều chuyện để nói với nhau, chỉ cần gọi tiếp ngay tuần sau. Người ở xa cũng thường có những ngày rất nặng mà không kể; nếu thấy em hay anh mình nói những câu tuyệt vọng hay mất ngủ kéo dài, hỏi thẳng, ở bên họ qua điện thoại và khuyên họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý ở nơi họ sống.
Câu hỏi thường gặp
Anh chị em ở nước ngoài lệch giờ nhiều thì liên lạc thế nào cho đều?
Chọn một khung giờ cố định mà cả hai không vội, thường là cuối tuần. Ngoài ra dùng tin nhắn thoại vài phút, người kia nghe lúc tiện rồi gửi lại. Ghi múi giờ của người ở xa vào ghi chú để khỏi gọi nhầm lúc họ đang ngủ hay đang làm.
Ở xa nhau lâu, gọi điện không biết nói gì thì làm sao?
Kể một chuyện nhỏ của mình trước, rồi hỏi một câu cụ thể từ điều người kia kể lần trước. Mở ghi chú về họ đọc một phút trước khi gọi. Gọi video quay cảnh đời thường cũng giúp có chuyện để nói mà không cần chuẩn bị nhiều.
Người ở gần bố mẹ thấy mình gánh hết, người ở xa nên nói gì?
Nói thẳng rằng mình biết và ghi nhận việc người ở gần làm, rồi hỏi có việc gì mình đỡ được từ xa. Chuyện chia việc cụ thể cần bàn riêng trong nhà; điều quan trọng trước hết là người ở gần biết mình được thấy.
Mỗi lần về quê đều kín lịch, làm sao có thời gian riêng với anh chị em?
Hẹn trước một tuần một buổi riêng với từng người, nói rõ là buổi chỉ hai người, dù chỉ một bữa sáng. Để trống ít nhất một buổi không thăm họ hàng. Người ở gần cũng nên chủ động xin một buổi riêng với người về.
Có cần gửi quà thường xuyên cho anh chị em ở xa không?
Không cần. Nhịp hỏi thăm đều và đúng chuyện quan trọng hơn quà. Khi về thì mang một món nhỏ người kia từng nhắc, như loại cà phê hay món ăn quê, đúng người đúng món là đủ.
Thấy anh chị em ở nước ngoài có vẻ buồn kéo dài thì làm gì?
Hỏi thẳng và nhẹ, gọi thường hơn trong giai đoạn đó, nghe nhiều hơn khuyên. Nếu người đó mất ngủ kéo dài, nói những câu tuyệt vọng, khuyên họ gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nơi họ sống và giữ liên lạc đều với họ.