Ngày khó của bạn thân là những ngày người ta buồn mà không ai nhắc: ngày bố mẹ bạn mất, ngày bạn mất việc, ngày ra toà ly hôn, ngày con bạn nằm viện. Ghi lại những ngày ấy khi chúng xảy ra, và khi ngày ấy quay lại sau một năm, nhắn một câu ngắn để bạn biết có người nhớ cùng, không bắt bạn phải kể. Người đang mang một ngày khó thường thấy cả thế giới vẫn chạy bình thường, chỉ mình là đứng lại.
Ví dụ giả định: anh R ba mươi tám tuổi có người bạn thân là anh S. Năm ngoái, bố anh S mất vào tháng chín theo ngày dương; vài tháng sau anh S nghỉ việc. Năm nay, đến gần tháng chín, anh R nhận ra mình không chắc ngày bố bạn mất là ngày mấy, và cũng không biết có nên nhắc hay không. Bài này đi theo cách anh R xử lý. Các nghi lễ tưởng nhớ trong nhà bạn là việc riêng của gia đình bạn; ở đây chỉ nói chuyện bạn bè nhớ ngày và ở bên.
Ngày khó khác sinh nhật ở chỗ nào
Sinh nhật có quy ước rõ: đến ngày thì chúc. Ngày khó không có quy ước. Mình không biết nên nhắc hay nên im, sợ nhắc lại làm bạn buồn, sợ im thì bạn nghĩ mình quên. Vì phân vân nên phần lớn chọn im lặng, và người mang ngày khó đi qua nó một mình.
Thật ra với nhiều người, nỗi buồn không bị khơi lên bởi lời nhắc của bạn bè. Nó đã ở đó từ cả tuần trước. Họ nhớ ngày đó rõ hơn bất kỳ ai. Cái họ không có là cảm giác có người khác cũng nhớ, rằng người đã mất hay chuyện đã qua vẫn còn được ai đó đặt vào lòng.
Tuy vậy, không phải ai cũng muốn được nhắc. Có người muốn đi qua ngày đó lặng lẽ, làm việc như thường để không phải nghĩ. Vì thế cách nhắc phải để lại lối ra cho bạn: một câu ngắn, không câu hỏi buộc phải trả lời, không đòi gặp. Bạn muốn nói thì nói, không muốn thì chỉ cần đọc. Anh R kể năm đầu anh không nhắn gì vì sợ, và mãi sau này anh S mới nói rằng hôm đó anh đã cầm điện thoại cả buổi tối, chờ xem có ai nhớ không.
Ghi lại ngày khó ngay khi nó xảy ra
Ghi ngày, không ghi chi tiết riêng tư. Khi bạn báo tin bố mất, anh R ghi vào sổ người thân, trang của anh S, một dòng: "bố S mất, tháng chín, ngày dương". Không ghi nguyên nhân, không ghi chuyện gia đình bạn kể riêng. Sổ để nhớ ngày, không để lưu bí mật.
Hỏi ngày chính xác khi thích hợp. Nếu lúc đó không biết ngày, đừng hỏi giữa tang lễ. Vài tuần sau, khi nói chuyện bình thường, có thể hỏi nhẹ, hoặc hỏi người thân khác của bạn. Ngày ấy thường được bạn bè chung biết rõ.
Ghi cả những ngày không có tang. Ngày bạn nhận quyết định nghỉ việc, ngày bạn chính thức ly hôn, ngày con bạn mổ, ngày bạn mất một em bé chưa chào đời. Những ngày này còn ít được nhắc hơn cả ngày mất người thân.
Ghi một dòng về cách bạn đi qua lần đầu. Ví dụ: "lần đầu S muốn ở một mình, nhắn được, không gọi". Dòng này giúp năm sau biết nên làm gì. Thêm một dòng nữa nếu biết: người thân nào của bạn cũng buồn vào ngày đó, như mẹ bạn hay em bạn, để năm sau có thể hỏi thăm cả họ qua bạn.
Khi ngày ấy quay lại: nhắn gì, lúc nào
Nhắn vào buổi sáng hoặc tối hôm trước, không nhắn lúc nửa đêm. Câu nhắn không cần chữ "chia buồn" lần nữa, không cần nói về người đã mất nếu mình không biết rõ họ. Chỉ cần cho bạn biết mình nhớ.
Anh R nhắn anh S: "Mai là ngày bố mày đi được một năm. Tao nhớ. Không cần trả lời đâu, chỉ muốn mày biết có tao ở đây. Tối mai mày muốn ra ngồi đâu thì gọi tao." Anh S trả lời gần nửa đêm, một câu cảm ơn và một câu kể rằng sáng đó mẹ anh khóc.
Nếu mình có kỷ niệm với người đã mất, kể một chuyện nhỏ thì bạn thường rất quý: "Tao vẫn nhớ hồi lớp mười hai bác chở tao với mày đi thi, bác dúi cho mỗi đứa một hộp sữa." Một kỷ niệm cụ thể cho bạn thấy bố mình còn sống trong trí nhớ của người khác.
Với ngày khó không phải tang, như một năm sau ngày bạn ly hôn, câu nhắn nên hướng về hiện tại của bạn: "Một năm rồi đó chị. Em thấy chị đi qua năm nay mạnh hơn chị nghĩ. Cuối tuần đi ăn với em không?" Không nhắc đến người cũ, không hỏi chuyện tài sản, không hỏi chuyện riêng sau này.
Những câu khiến bạn khép lại
Lúc người khác đang buồn, mình dễ nói những câu để mình đỡ lúng túng hơn là để bạn đỡ buồn:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| "Một năm rồi, mày phải vượt qua đi chứ" | "Tao nhớ ngày này, có tao ở đây" |
| "Bác đi vậy là nhẹ nhàng rồi" | "Tao vẫn nhớ hồi bác chở mình đi thi" |
| "Mất việc cũng là cơ hội đó" | "Một năm qua mày đã gồng nhiều, tao biết" |
| "Giờ chị chia nhà cửa thế nào rồi?" | Không hỏi, để chị tự kể nếu muốn |
| "Kể tao nghe đi, nói ra cho nhẹ" | "Muốn kể thì kể, không muốn thì mình ngồi im cũng được" |
Câu "phải vượt qua" và câu "là cơ hội" đều đặt lên bạn một yêu cầu: hãy buồn ít đi. Người đang buồn không cần được giao thêm việc. Họ cần được ở yên trong nỗi buồn của mình mà không thấy cô độc. Cũng đừng kể ngay chuyện buồn của chính mình để cho bạn thấy ai cũng vậy; kể lúc này thường kéo cuộc nói chuyện về phía mình.
Ở bên mà không bắt bạn phải kể
Nếu bạn nhận lời gặp, chọn một chỗ yên, không đông người. Anh R rủ anh S lên sân thượng nhà mình, nơi có mấy chậu cây và hai cái ghế nhựa, pha một ấm trà. Hai người ngồi từ chạng vạng đến khuya, có lúc nói về bố anh S, có lúc nói chuyện bóng đá, có lúc im lặng cả chục phút.
Im lặng không phải là thất bại của cuộc gặp. Với người đang mang ngày khó, ngồi cạnh một người không đòi hỏi gì là điều hiếm. Đừng cố lấp khoảng im bằng lời khuyên hay chuyện vui gượng. Nếu bạn kể, nghe, gật, hỏi thêm những câu ngắn như "rồi sao nữa". Nếu bạn khóc, để bạn khóc, đưa khăn giấy, không nói "thôi đừng khóc".
Có những việc nhỏ giúp được hơn lời nói: đi mua đồ ăn tối cho cả nhà bạn hôm đó, đón con bạn đi học về, trông nhà để bạn đưa mẹ đi đâu đó. Hỏi cụ thể: "Mai tao đón thằng cu đi học về giúp mày được không?" Câu hỏi cụ thể dễ nhận hơn câu "cần gì cứ nói".
Nếu nỗi buồn của bạn kéo dài nhiều tháng, bạn bỏ ăn, mất ngủ, không đi làm được, hay nói những câu như không muốn sống nữa, đừng giữ một mình. Ở bên bạn, và khuyên bạn gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, có thể đi cùng bạn đến đó.
Khi mình ở xa hoặc đang bận đúng ngày ấy
Không phải năm nào mình cũng ở gần bạn vào ngày khó. Có năm mình đi công tác, có năm con mình ốm, có năm mình cũng đang có chuyện riêng. Điều đó không sao, miễn là vẫn có một tin nhắn đúng ngày. Gặp mặt là điều tốt, nhưng điều bạn nhớ nhất thường là có người nhớ, chứ không phải có người ngồi cạnh.
Nếu biết trước mình sẽ ở xa, nhắn từ tối hôm trước và nói thật: "Mai tao đi công tác, không ghé được. Nhưng tao nhớ mai là ngày của bác. Tối mai tao gọi mày mười phút được không?" Rồi gọi đúng giờ đã nói, dù chỉ mười phút. Lời hứa nhỏ mà giữ được có giá trị hơn lời hứa lớn bị lỡ.
Nếu mình cũng đang bận chuyện của mình, không cần giấu. Một câu ngắn như "Dạo này nhà tao cũng rối, nhưng mai tao vẫn nghĩ tới mày" cho bạn thấy hai người đang ngang hàng, ai cũng có lúc khó. Có khi chính câu đó lại mở ra một cuộc nói chuyện mà cả hai đều cần.
Có thể nhờ một người bạn chung đang ở gần ghé qua bạn hôm đó, nhưng chỉ khi người ấy cũng thân với bạn. Đừng nhờ người bạn không quen đến chia buồn, vì bạn sẽ phải tiếp khách đúng ngày mình muốn yên.
Năm thứ hai, năm thứ ba: giữ ngày ấy một cách nhẹ hơn
Năm đầu là năm nặng nhất. Những năm sau, ngày khó vẫn còn, nhưng bạn thường đã tìm được cách đi qua nó theo kiểu của mình: có người về quê với mẹ, có người đi làm như thường, có người nghỉ một ngày đi đâu đó một mình. Mình chỉ cần giữ một tin nhắn ngắn mỗi năm, đúng hôm ấy.
Đọc lại dòng ghi năm trước trong sổ để biết bạn đã muốn gì. Nếu năm ngoái bạn muốn ở một mình, năm nay vẫn nhắn nhưng không rủ gặp. Nếu năm ngoái bạn nhận lời, năm nay có thể chủ động hẹn trước. Ghi thêm một dòng mới cho năm nay.
Cách tự kiểm: hỏi mình xem trong số bạn thân, mình biết được ngày khó của bao nhiêu người. Nếu không biết ngày nào, có thể là mình chưa đủ gần để họ kể, hoặc mình đã nghe mà quên ghi. Cả hai đều là điều có thể sửa, bắt đầu bằng việc nghe kỹ hơn khi bạn kể chuyện buồn, và ghi ngay tối hôm đó. Anh R bây giờ có ba ngày khó trong trang của anh S: ngày bố bạn mất, ngày bạn nghỉ việc, và ngày mẹ bạn mổ mắt. Ngày thứ ba đã thành ngày vui, vì ca mổ thành công, và năm nay anh nhắn bạn để hỏi thăm mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhắc ngày mất bố mẹ của bạn thân không?
Thường là nên, bằng một câu ngắn cho bạn biết mình nhớ, không đòi trả lời. Với nhiều người, nỗi buồn đã ở đó từ trước, và lời nhắc của bạn bè cho họ thấy không phải một mình nhớ ngày ấy.
Nên nhắn gì cho bạn vào ngày khó?
Nói mình nhớ ngày này, mình ở đây, và để lại lối ra như không cần trả lời hoặc muốn gặp thì gọi. Có thể kể một kỷ niệm nhỏ với người đã mất nếu mình có. Tránh khuyên phải vượt qua.
Bạn không trả lời tin nhắn ngày khó thì sao?
Không sao, đó là quyền của bạn. Đừng nhắn thêm hỏi đã đọc chưa. Vài ngày sau, nhắn một câu bình thường, rủ đi ăn hay hỏi chuyện khác, để bạn biết mình vẫn ở đó.
Ghi ngày khó của bạn vào sổ có phải là soi chuyện riêng?
Không, nếu chỉ ghi ngày và cách bạn muốn được quan tâm. Không ghi nguyên nhân, chi tiết riêng hay điều bạn kể và dặn đừng nói. Sổ là để nhớ mà ở bên, không để lưu chuyện của người khác.
Bạn thân vừa ly hôn thì một năm sau có nên nhắc?
Có thể nhắn một câu hướng về hiện tại của bạn, như ghi nhận bạn đã đi qua một năm khó. Không nhắc người cũ, không hỏi chuyện tài sản hay chuyện riêng sau này. Nếu bạn không muốn nhắc, hãy theo ý bạn.
Khi nào cần khuyên bạn đi gặp chuyên gia?
Khi nỗi buồn kéo dài nhiều tháng, bạn bỏ ăn, mất ngủ, không làm việc được, hay nói những câu như không muốn sống nữa. Lúc đó hãy ở bên bạn và khuyên bạn gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, có thể đi cùng.