Một chuyến lên thăm con đang học đại học ở xa thường vui cho cả hai khi bố mẹ hẹn trước với con ít nhất một tuần, hỏi con cần gì thay vì tự mang thật nhiều, ở một hai ngày theo lịch của con, và dành phần lớn thời gian đi đúng những chỗ con đang sống: trường, quán quen, đường con đi học. Con muốn khoe cuộc sống mới của mình, không muốn bị kiểm tra.
Tình huống giả định: anh L làm thợ điện ở một tỉnh miền Trung, con gái anh học năm hai ở thành phố lớn. Lần đầu lên thăm, anh mang hai thùng đồ, tới không báo, đứng chờ trước cổng ký túc xá cả tiếng. Con vui nhưng cũng lúng túng. Lần thứ hai, anh làm khác. Đây là cách anh chuẩn bị và những gì anh rút ra.
Trước chuyến đi: hẹn và hỏi như thế nào
Anh L bắt đầu chuẩn bị từ mười ngày trước:
- Nhắn con hỏi lịch, không báo ngày đã định sẵn: "Bố tính lên thăm con một bữa, khoảng giữa tháng sau. Tuần nào con đỡ bận nhất?" Con chọn tuần sau đợt kiểm tra giữa kỳ.
- Hỏi con muốn bố ở bao lâu và ở đâu. Con đề nghị bố ở nhà nghỉ gần trường một đêm, vì phòng ký túc không cho người ngoài ngủ lại. Anh để con tìm chỗ, con biết rõ khu đó hơn.
- Hỏi con cần mang gì, bằng câu cụ thể: "Con thiếu đồ gì ở phòng không, chăn, quạt, nồi cơm? Con thèm món gì ở nhà?" Con chỉ xin một cái chăn mỏng và hũ ruốc mẹ làm.
- Hỏi con muốn làm gì khi bố lên: "Bố lên thì con muốn dẫn bố đi đâu?" Con nói muốn dẫn bố đi ăn quán bún gần trường và xem thư viện mới.
- Ghi tất cả vào sổ, kèm giờ xe đi và về, số người cần gọi khi tới bến.
Câu hỏi thứ tư là câu anh thấy quan trọng nhất. Lần đầu anh lên, cả buổi là anh dẫn con đi mua đồ. Lần này, con là người dẫn bố, và con vui hẳn khi được làm chủ nhà ở chính thành phố của mình.
Mang gì: ít hơn mình nghĩ, đúng hơn mình nghĩ
Bố mẹ ở quê thường muốn mang theo tất cả những gì có thể: gạo, mắm, rau, trứng, bánh, áo ấm. Ý thương thì rõ, nhưng phòng ký túc xá chật, không có tủ lạnh lớn, con không nấu nướng nhiều, và một thùng rau sẽ héo trước khi con kịp ăn. Lần đầu, con gái anh L phải chia bớt cho cả tầng vì không cất nổi.
Lần sau, anh chỉ mang những thứ con đã nói, cộng một hai món để được lâu: hũ ruốc, một túi lạc rang, ít bánh khô. Anh để dành chỗ trong túi cho một món nhỏ mà anh biết con thích từ sổ ghi: chiếc móc khoá hình con mèo, vì con có lần kể nhớ con mèo ở nhà.
Một mẹo anh học từ người cùng xóm: hỏi con có bạn cùng phòng mấy người, mang thêm một ít đặc sản quê đủ chia mỗi người một phần nhỏ. Con có cái để mời bạn, bạn biết con có bố mẹ quan tâm, và con không phải ngại vì một mình nhận quà giữa phòng chung.
Chiếc chăn mỏng con xin, anh hỏi lại mẹ con trước khi đi: con thích loại vải nào, màu gì, vì hồi ở nhà con hay đá chăn dày ra giữa đêm. Mẹ con nhớ con thích vải cotton mềm màu xanh nhạt. Chi tiết nhỏ vậy thôi, nhưng tối đó con nhắn mẹ: "Chăn đúng y cái con muốn luôn."
Một ngày với con ở thành phố: đi theo nhịp của con
Buổi sáng, anh L tới trước cổng trường lúc con báo, đứng ở chỗ con hẹn chứ không vào tận phòng. Con ra đón, dẫn anh đi một vòng sân trường, chỉ phòng học, chỉ hàng cây con hay ngồi ôn bài. Anh hỏi những câu của người lần đầu tới: "Lớp con học ở toà nào? Giờ nghỉ trưa tụi con hay ra đây hả?"
Buổi trưa, con dẫn đi quán bún quen. Anh không chê quán nhỏ, không so với quán ở quê, không hỏi giá. Chủ quán biết mặt con, hỏi "Bố em lên chơi hả?" Con gật đầu, giọng hãnh diện. Anh nhớ mãi chi tiết đó.
Buổi chiều, con có tiết học, anh không đòi con nghỉ. Anh về nhà nghỉ chợp mắt, rồi tối hai bố con đi dạo quanh hồ gần trường. Lúc đi bộ, không phải nhìn nhau, con kể nhiều hơn hẳn, từ chuyện thầy chủ nhiệm khó tính tới chuyện con định xin đi làm thêm ở một quán sách. Anh chỉ nghe, chỉ hỏi lại: "Con thích làm ở đó vì sao?"
Những điều làm con ngại trước mặt bạn và cách tránh
Trước mặt bạn bè, con ở tuổi này rất nhạy. Những việc bố mẹ thấy bình thường có thể làm con ngượng cả tuần:
| Tránh | Thay bằng |
|---|---|
| Tới thẳng phòng không báo, đứng gọi tên con ngoài hành lang. | Hẹn chỗ gặp, nhắn khi tới: "Bố tới cổng rồi, con cứ từ từ." |
| Hỏi bạn cùng phòng về chuyện học, chuyện ăn ở của con. | Chào bạn, hỏi thăm quê bạn, mời bạn món quê. Chuyện của con thì hỏi con. |
| Dặn dò con trước mặt bạn: "nhớ ăn uống", "đừng đi chơi khuya". | Để những câu dặn đó cho lúc chỉ có hai bố con. |
| Kiểm tra phòng, nhận xét chỗ con ở bừa. | Không nhận xét. Con muốn dọn thì con dọn. |
| Nhắc chuyện điểm số hay so con với con nhà khác. | Hỏi con thích môn nào nhất học kỳ này. |
Gặp bạn của con là một phần quý của chuyến đi, vì từ đó bố mẹ biết thêm thế giới của con. Chỉ cần chào hỏi đàng hoàng, ân cần, rồi để các con có không gian riêng.
Những câu nói trong ngày: nói gì để con thấy được tôn trọng
Cả ngày ở thành phố, anh L để ý cách mình nói nhiều hơn mọi khi. Thay vì hỏi "Ở đây có an toàn không, có ai bắt nạt không?", anh hỏi "Đường con đi học sáng sớm có đông không, con quen đường chưa?". Câu sau cho anh cùng thông tin, nhưng con nghe ra là bố tin con đã tự lo được.
Khi con dẫn đi xem thư viện, anh nói thật điều mình thấy: "Chỗ này rộng ghê, hồi bố đi học làm gì có chỗ ngồi đọc như vầy." Con kể ngay chuyện con hay ngồi tầng ba, góc cửa sổ, vì chỗ đó ít người. Anh không hỏi thêm, chỉ ghi nhớ để lần sau nhắc.
Một lần anh lỡ lời, khi thấy giá một ly nước ở quán con hay ngồi, buột miệng "Ly nước gì đắt vậy". Con khựng lại. Anh sửa ngay: "Mà thôi, chỗ con với bạn ngồi học thì đáng, bố quen giá ở quê." Sửa nhanh và nhẹ như vậy, con cười lại. Lỡ thì cứ nhận, đừng cố biện minh.
Buổi tối, anh hỏi một câu anh để dành cả ngày: "Con thấy ở đây, chuyện gì khó nhất mà ở nhà không có?" Con nghĩ lâu rồi nói là chuyện tự quyết mọi thứ một mình, nhiều lúc mệt. Anh không đưa lời khuyên, chỉ nói "Bố hiểu, hồi bố đi làm xa cũng vậy. Mệt thì gọi bố, không cần có chuyện gì mới gọi."
Nếu con không muốn bố mẹ lên thăm
Có những đứa con, nhất là năm đầu, ngập ngừng khi nghe bố mẹ định lên. Lý do thường không phải con không thương: con sợ bạn bè thấy mình còn được chăm như trẻ nhỏ, con đang bận thi, con ngại phòng ở chật, hoặc con chưa ổn với cuộc sống mới và không muốn bố mẹ thấy. Bố mẹ nghe chữ "thôi bố đừng lên" thì buồn, nhưng nên hỏi lý do một cách nhẹ nhàng.
Anh L có người bạn gặp đúng chuyện này. Anh bạn hỏi: "Con đang bận, hay con thấy chưa tiện cho bố lên? Con nói thật bố không giận." Con trai thú nhận đang thi lại một môn, sợ bố biết. Anh bạn nói "Thi lại thì thi, bố lên không phải để hỏi chuyện đó", rồi lùi lịch tới sau kỳ thi lại. Chuyến đi hôm đó hai bố con nói chuyện nhiều nhất trong năm.
Nếu con vẫn chưa muốn, đừng ép. Gửi một thùng đồ nhỏ đúng thứ con hay nhắc, nhắn rằng bố mẹ lúc nào cũng sẵn sàng lên khi con thấy tiện, rồi chờ. Ép lên thăm khi con chưa sẵn lòng dễ thành một chuyến đi căng thẳng cho cả hai bên.
Lúc chia tay: ngắn, ấm, và để lại một việc nhỏ
Sáng hôm sau, con ra bến xe tiễn bố. Anh L không dặn dò dài. Anh đưa con phong bì nhỏ, nói "Ít tiền bố để con mua gì con thích, không cần mua đồ học", rồi ôm con một cái. Con đỏ mắt, anh cũng vậy, nhưng không ai nói gì thêm.
Trên xe về, anh nhắn: "Bố về tới trạm dừng rồi. Quán bún ngon thật, lần sau bố lên mình lại ăn nha." Câu nhắn nhắc lại một chi tiết của chuyến đi, để con biết bố đã để ý và đã vui. Con trả lời bằng một tấm ảnh chụp lén bố đang ăn bún hôm trước.
Về nhà, anh mở sổ ghi thêm: tên quán bún, tên bạn cùng phòng và quê, chỗ con định làm thêm, con đã cao thêm hay gầy đi. Những dòng đó giúp những cuộc gọi sau có chuyện để hỏi.
Sau chuyến đi: tháng sau và năm sau
Một tháng sau, anh L hỏi lại đúng chuyện con định làm thêm: "Con có xin vào quán sách đó không?" Con kể đã được nhận, làm ca tối hai buổi một tuần. Anh không can, chỉ hỏi giờ về và đường về có sáng không, rồi ghi lịch làm của con vào sổ để khỏi gọi vào giờ con đang làm.
Sang năm sau, anh hẹn lên thăm một lần vào dịp trường có lễ hội sinh viên, vì con kể nhóm con có tiết mục. Lần này mẹ cũng lên. Hai vợ chồng ngồi cuối hội trường, không vẫy tay, không quay phim to. Con nhìn thấy, cười. Sau buổi diễn, con dẫn bố mẹ đi ăn với cả nhóm.
Nếu điều kiện không cho lên thăm thường, một chuyến mỗi năm làm kỹ vẫn hơn nhiều chuyến vội. Điều con nhớ không phải số lần, mà là cảm giác bố mẹ tôn trọng nơi con đang sống.
Câu hỏi thường gặp
Lên thăm con học đại học nên ở bao lâu?
Thường một đến hai ngày là vừa, theo lịch học của con. Ở lâu hơn dễ làm con bị xáo trộn lịch học, lịch làm thêm; nên hỏi con trước muốn bố mẹ ở mấy hôm.
Nên mang gì khi đi thăm con sinh viên?
Mang đúng những gì con đã nói cần, cộng vài món để được lâu và một ít đặc sản đủ chia cho bạn cùng phòng. Đồ tươi số lượng lớn thường khó cất vì phòng ở chật và ít chỗ bảo quản.
Có nên đến thăm con bất ngờ không?
Nhiều con không thích bị bất ngờ vì có lịch học, lịch làm thêm, và ngại bạn cùng phòng. Hẹn trước ít nhất một tuần giúp con chuẩn bị và vui hơn khi đón bố mẹ.
Làm sao để chuyến thăm không thành buổi kiểm tra con?
Để con dẫn đường, đi những chỗ con đang sống, hỏi về điều con thích thay vì điểm số và chỗ ở. Những lời dặn để dành cho lúc chỉ có hai bố mẹ con.
Gặp bạn cùng phòng của con nên nói gì?
Chào hỏi, hỏi thăm quê bạn, mời bạn món quê mình mang lên. Không hỏi bạn về chuyện học, chuyện sinh hoạt của con mình, vì như vậy con sẽ thấy bị kiểm tra sau lưng.
Không có điều kiện lên thăm thì làm gì thay?
Gửi một thùng đồ nhỏ đúng những món con hay nhắc, kèm một mẩu giấy viết tay, và giữ đều nhịp gọi điện. Một chuyến lên thăm mỗi năm làm kỹ cũng đủ ấm.