Khi con đi học hay đi làm xa về nhà được vài ngày, điều làm con muốn về lần sau là được nghỉ thật: một hai ngày đầu để con ngủ, ăn món quen, không bị hỏi điểm và không bị xếp kín lịch đi chào họ hàng; sau đó mới có một buổi riêng với từng người trong nhà, và lúc chia tay thì ngắn, ấm, có một món nhỏ mang theo. Con nhớ cảm giác của lần về, không nhớ số việc đã làm.
Tình huống giả định: chị M ở một thị xã ven biển, con trai học năm ba ở thành phố, mỗi năm về hai lần, dịp hè và dịp Tết. Năm ngoái, con về được bốn ngày thì ba ngày bị kéo đi ăn giỗ, chào họ, sửa máy tính cho các bác. Ngày thứ tư con lên xe, chị chưa kịp hỏi con được câu nào. Năm nay, chị làm khác, và đây là cách chị chuẩn bị, giữ và tiễn.
Năm ngày về nhà nhìn từ phía con
Bố mẹ thường đếm ngày con về theo kiểu của mình: phải dẫn con sang chào ông bà nội, phải ghé nhà bác cả, phải đi ăn đám cưới con nhà hàng xóm, phải đưa con đi khám răng vì lâu rồi chưa khám. Mỗi việc đều có lý, nhưng xếp hết vào năm ngày thì con về như đi công tác.
Với con, những ngày ở nhà là để được làm đứa con một lúc: ngủ dậy muộn trong căn phòng cũ, ăn món mẹ nấu, đi một vòng xóm, gặp lại vài người bạn cũ. Con trai chị M nói thật một câu sau lần về năm ngoái: "Về nhà mà còn mệt hơn ở trên kia." Chị nghe thì buồn, nhưng hiểu.
Cái khó là ở nhà ai cũng muốn có phần với con: bà muốn cháu ngồi nghe kể chuyện, bố muốn con phụ sửa mái tôn, em gái muốn anh đưa đi chơi. Không ai sai, chỉ là không ai hỏi con muốn gì. Phần dưới là cách chị M chia lại.
Trước khi con về một tuần: chuẩn bị gì
Chị M bắt đầu từ cuộc gọi tuần trước:
- Hỏi con muốn làm gì khi về, mở rộng chứ không ép: "Về đợt này con muốn làm gì nhất? Ngủ cho đã cũng được, mẹ để yên." Con nói muốn ăn bánh xèo mẹ đổ, đi biển một buổi sáng sớm, và gặp nhóm bạn cấp ba một tối.
- Hỏi con món muốn ăn, ghi vào sổ: bánh xèo, canh chua cá, chè đậu. Ba món là đủ, không nấu cả mâm mỗi bữa.
- Gom việc họ hàng vào một buổi duy nhất. Chị gọi trước cho bà nội và bác cả, hẹn con sang vào chiều ngày thứ ba, ở lại ăn cơm. Những nhà khác thì để Tết.
- Báo với cả nhà về những ngày con ở nhà: "Hai ngày đầu cứ để thằng bé nghỉ, mọi người đừng gọi nó đi đâu nha." Em gái hơi phụng phịu, chị hứa ngày thứ tư anh sẽ chở em đi chơi.
- Dọn phòng con, không bỏ đồ con đi, chỉ giặt lại chăn gối. Con hay để ý xem đồ cũ của mình còn nguyên chỗ không.
Việc gom họ hàng vào một buổi cần nói khéo với người lớn. Chị nói với bà nội: "Cháu về ít ngày, con cho cháu nghỉ hai bữa đầu, chiều thứ ba cháu sang ăn cơm với bà cả buổi." Bà vui vì có một buổi trọn vẹn với cháu, thay vì ghé chào mười phút rồi đi.
Những ngày ở nhà: bốn việc giữ cho ấm
Bữa đầu tiên không hỏi chuyện học. Con vừa xuống xe, mệt, đói. Bữa cơm đầu chỉ nên có món con thích và chuyện nhà vui. Câu "Thi cử sao rồi con?" để vài hôm sau, khi con tự kể hoặc khi con đã nghỉ ngơi.
Một buổi riêng với từng người. Bố dậy sớm chở con ra biển lúc sáu giờ sáng, hai bố con ngồi trên cát uống cà phê. Mẹ cùng con đổ bánh xèo chiều thứ hai, con đứng cạnh lật bánh như hồi nhỏ. Em gái được anh chở đi ăn kem ngày thứ tư. Mỗi buổi chỉ một hai tiếng, nhưng ai cũng có phần.
Để con gặp bạn mà không hỏi dồn. Tối con đi với nhóm bạn cấp ba, chị chỉ dặn một câu: "Về khuya thì nhắn mẹ một tiếng." Không hỏi đi đâu, với ai, mấy giờ về.
Ghi lại những gì con kể. Mỗi tối, chị ghi vài dòng: con kể chuyện thực tập ở đâu, con đang lo môn gì, bạn thân trên đó tên gì, con nói thèm món gì. Những dòng đó dùng cho các cuộc gọi sau khi con đã đi.
Việc hay làm theo thói quen và cách đổi
Chị M liệt kê những việc năm trước nhà chị làm, và việc chị đổi năm nay:
| Thói quen cũ | Đổi lại |
|---|---|
| Đánh thức con sáng sớm để ăn sáng cùng cả nhà. | Để con ngủ, phần đồ ăn sáng trong nồi giữ ấm. |
| Nhờ con sửa máy tính, cài điện thoại cho cả họ. | Chỉ nhận việc của nhà mình; họ hàng thì hẹn khi khác con có thời gian. |
| Hỏi chuyện bao giờ lập gia đình, chuyện ra trường làm gì ngay bữa cơm đầu. | Không hỏi. Con muốn kể chuyện tương lai thì con kể. |
| Kể chuyện con nhà hàng xóm đã đi làm lương cao. | Không so sánh. Hỏi con thấy ngành mình học có gì thú vị. |
| Nhồi đồ ăn đầy hai túi lớn lúc con đi. | Một hộp nhỏ đúng món con thích, gọn để mang lên xe. |
Dòng cuối là chuyện nhiều mẹ khó bỏ nhất. Chị M vẫn muốn gửi thật nhiều, nhưng con trai đi xe khách, đổi thêm xe buýt mới tới phòng trọ. Một hộp bánh in, một hũ ruốc, vậy là đủ để con mở ra và nhớ nhà, không phải khuân vất vả.
Tiễn con ra bến xe: ngắn và ấm
Sáng con đi trời mưa. Chị M mặc áo mưa, chở con ra bến xe khách từ sớm, đi trước giờ xe chạy hai mươi phút, đủ để không vội mà cũng không đứng chờ quá lâu. Trên đường đi, chị không dặn dò. Chị hỏi một câu đã nghĩ từ tối: "Lần này về con thấy vui nhất lúc nào?" Con nói là buổi sáng ra biển với bố. Chị nhớ để kể lại cho chồng.
Ở bến, chị đưa con hộp quà nhỏ bọc giấy kraft, trong có hộp bánh và một mẩu giấy viết tay: "Mẹ thương con. Thèm gì nhắn mẹ, mẹ gửi." Chị không đứng vẫy cho tới khi xe chạy khuất, vì biết con ngại. Chị ôm con một cái, nói "Lên tới thì nhắn mẹ nha", rồi về.
Tối đó con nhắn đã tới phòng, kèm ảnh mẩu giấy đặt trên bàn học. Chị không gọi lại liền, để con nghỉ. Hôm sau mới gọi, hỏi về buổi đầu tiên đi học lại.
Con về mà cứ cầm điện thoại: đừng vội phật lòng
Ngày thứ hai con ở nhà, chị M thấy con ngồi ở bàn ăn mà mắt vẫn dán vào điện thoại, thỉnh thoảng gõ lia lịa. Chị suýt buột miệng "Về nhà mà cũng ôm cái máy". Chị kìm lại, đợi lúc con buông máy mới hỏi nhẹ: "Trên đó có việc gì gấp hả con?" Hoá ra nhóm thực tập của con đang gấp hạn nộp báo cáo, con phải trả lời bạn cùng nhóm.
Nhiều bố mẹ đọc chuyện con cầm điện thoại thành chuyện con không muốn ở bên mình. Thật ra với người trẻ, việc học, việc làm và bạn bè đều nằm trong chiếc máy, không tắt được chỉ vì về quê. Hỏi trước rồi mới nghĩ giúp mình tránh một câu trách oan.
Chị M đề nghị một thoả thuận nhỏ, không phải luật: "Bữa cơm tối thì cả nhà để máy lên tủ nha, ăn xong con làm tiếp." Chị cũng để máy của mình lên đó trước, chồng chị cũng vậy. Con làm theo mà không thấy bị nhắc, vì không chỉ mình con phải làm. Những bữa tối đó, con kể nhiều chuyện ở trường hơn mọi buổi khác trong lần về.
Khi con nói không về được hoặc chỉ về rất ít ngày
Có năm con không về được dịp hè vì làm thêm, hay về Tết chỉ được ba ngày. Phản xạ của nhiều bố mẹ là trách nhẹ: "Về có ba ngày thì về làm gì." Câu này làm con thấy có lỗi, và lần sau con càng ngại báo lịch. Chị M nói thay: "Ba ngày cũng quý, mẹ để dành mấy món con thích."
Nếu con không về được, có thể gửi lên một phần của nhà: một hộp đồ ăn, vài tấm ảnh in ra của ông bà và con mèo, một tin nhắn thoại của em gái. Có nhà làm một cuộc gọi video đúng lúc cả nhà đang ăn cơm tất niên, để điện thoại dựng giữa mâm cho con thấy mọi người.
Nếu con không muốn về mà không nói rõ lý do, đừng vội cho là con hờn. Hỏi riêng, nhẹ: "Con không về vì bận, hay có chuyện gì ở nhà làm con ngại?" Có khi câu trả lời là một lần bị so sánh, một câu nói của người lớn mà nhà không ai nhớ, nhưng con thì nhớ.
Sau lần về: tự kiểm và chuẩn bị lần sau
Một tuần sau khi con đi, chị M mở sổ ghi lại: lần này con ngủ được bao nhiêu, ăn được những món gì, có buổi nào riêng với từng người, có việc nào con bị kéo đi mà không muốn. Chị thấy ngày thứ ba vẫn hơi nặng vì bác cả giữ con lại tới tối. Lần sau chị sẽ hẹn giờ về rõ hơn.
Chị cũng hỏi con, qua điện thoại, bằng một câu nhẹ: "Lần về vừa rồi có gì con muốn lần sau khác đi không?" Con trả lời là muốn có thêm một buổi ngồi với bà, vì bà kể chuyện ông hồi trẻ mà con chưa nghe hết. Chị ghi vào sổ, đặt lên đầu danh sách cho dịp Tết.
Một năm sau, dấu hiệu tốt nhất là con tự báo lịch về sớm, và trong tin nhắn có những câu kiểu "Lần này về con muốn…". Con muốn về khi nhà là chỗ con được nghỉ, không phải chỗ con phải gồng.
Câu hỏi thường gặp
Con về nhà ít ngày thì nên sắp xếp thế nào?
Để con nghỉ một hai ngày đầu, gom việc thăm họ hàng vào một buổi, dành một buổi riêng ngắn cho từng người trong nhà. Hỏi trước con muốn làm gì để những ngày đó là của con chứ không chỉ của cả họ.
Có nên hỏi chuyện học ngay khi con về không?
Không nên hỏi ngay bữa đầu. Con vừa đi xa về còn mệt, câu hỏi về điểm số dễ khiến con thấy như bị kiểm tra. Để vài hôm sau hoặc đợi con tự kể.
Họ hàng muốn gặp con thì làm sao để con không bị mệt?
Gom vào một buổi có hẹn giờ rõ, báo trước với người lớn trong họ. Ông bà được một buổi trọn vẹn với cháu thường vui hơn mười phút ghé chào vội.
Tiễn con đi xa nên nói gì?
Ngắn và ấm, ví dụ "lên tới thì nhắn mẹ" kèm một cái ôm. Dặn dò dài lúc chia tay dễ làm cả hai buồn hơn, nên những điều cần dặn hãy nói trong những ngày con còn ở nhà.
Con không muốn về quê dịp nghỉ thì phải làm sao?
Hỏi riêng, nhẹ, xem con bận hay có chuyện gì ở nhà khiến con ngại. Không trách, không so sánh với con nhà khác; nếu con thật bận thì gửi lên một phần của nhà và giữ đều cuộc gọi.
Gửi đồ ăn cho con mang lên bao nhiêu là vừa?
Vừa đủ để con mang gọn trên xe và cất được trong phòng trọ: vài món để lâu đúng thứ con thích. Nhiều quá con phải khuân vất vả và đôi khi để hỏng.